او را «مسئله حلکن نظام» میدانستند + تصاویر | ترور در ساعت ۲۰:۳۰ ؛ ساعتی که تاریخ عوض شد
به گزارش ایده روز، شهید آیتالله دکتر سید محمد حسینی بهشتی را بسیاری از صاحبنظران «روحانی جلوتر از زمان خود» توصیف کردهاند. امروز سالگرد شهادت این اندیشمند برجسته است که حقیقتاً یکی از تأثیرگذارترین چهرههای انقلاب اسلامی بود.
سید محمد حسینی بهشتی در ۲ آبان ۱۳۰۷ در محله لنبان اصفهان و در خانوادهای مذهبی به دنیا آمد. پدرش، سید فضلالله، روحانی و از مدرسان حوزه علمیه اصفهان بود و گاهی برای برپایی نماز جماعت به روستاهای پیرامون اصفهان میرفت.
وی تحصیلات خود را از چهارسالگی آغاز کرد. در دوران دبیرستان، همزمان با تحصیل، به فراگیری ادبیات عرب، فقه و فلسفه در حوزه پرداخت و پس از آن در قم نزد آیتالله بروجردی و امام خمینی(ره) به تحصیل ادامه داد.
سید محمد در ۱۳۲۷ در آزمون ورودی دانشگاه تهران پذیرفته شد و در کنار تحصیلات حوزوی، به فراگیری زبان انگلیسی پرداخت و مدتی در مدارس، زبان تدریس کرد.
سفر به اروپا در سال ۱۳۴۴ نقطه عطفی در زندگی او بود. او به آلمان رفت و مدیریت مرکز اسلامی هامبورگ را بر عهده گرفت. در آنجا ضمن تکمیل مسجد امام علی(ع)، به تبلیغ اسلام به زبان آلمانی پرداخت و نشریه «پژواک اسلام» را به چند زبان منتشر کرد. او همچنین در توسعه و تقویت اتحادیه انجمنهای دانشجویان ایرانی در اروپا نقش کلیدی داشت.
حوزه و مدرنیته؛ تلفیق سنت و علم روز
شهید آیتالله بهشتی معتقد بود روحانیان باید علوم جدید و زبانهای بینالمللی را فرابگیرند. او در دهه ۱۳۳۰، در مدرسه «دین و دانش» قم که به پیشنهاد آیتالله سید مرتضی حائری یزدی تأسیس شد، برای طلاب کلاسهای زبان انگلیسی، زیستشناسی، فیزیک و شیمی برگزار کرد. این مدرسه یکی از موفقترین مراکز آموزشی در نوع خود بود.
وی در تهران مرکز تحقیقات اسلامی را با همکاری جمعی از دوستان و همکارانش راهاندازی کرد و با کمک گروهی، کتابهای درسی را برای آموزش روش جدید اسلامی به نسل جوان تألیف کرد.
مؤسس تهرانتایمز؛ صدای انقلاب در جهان
کمتر کسی میداند که شهید بهشتی، مؤسس روزنامه انگلیسیزبان تهرانتایمز در سال ۱۳۵۸ بود. او در مورد این روزنامه گفته بود: تهرانتایمز نباید روزنامه دولت باشد، بلکه صدای انقلاب اسلامی و بلندگوی مستضعفان جهان است. این نگاه، نشان.دهنده درک عمیق او از نقش رسانه در جهان مدرن بود.
نقش محوری در پیروزی انقلاب و تدوین قانون اساسی
آیتالله دکتر بهشتی در سالهای پیش از انقلاب ۵۷، در تبیین هویت بنیادگرایی اسلامی شیعه محور با قرائت ایدئولوژیک از فقه شیعه دوازدهامامی فعال بود. بخش عمده فعالیتهای نظری و فرهنگی او ترویج این ایده بود که اسلام برای همه ابعاد زندگی بشر برنامه دارد و حکومت دینی میتواند تشکیل شود و پاسخگوی نیازهای جامعه باشد.
با پیروزی انقلاب، امام خمینی(ره) در بهمن ۱۳۵۷، آیتالله بهشتی را به عضویت شورای انقلاب منصوب کرد و او دبیر اول این شورا شد. پس از آن به رهبری حزب جمهوری اسلامی رسید که مهمترین گروه سیاسی مجلس شورای اسلامی بود.
شهید بهشتی نقش پررنگی در تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی داشت و بر «اجتهاد مستمر» بهعنوان پایه نظام تأکید میکرد.
دومین مرد قدرتمند پس از امام خمینی(ره)
آیتالله شهید بهشتی در بحران گروگانگیری سفارت آمریکا نقش مهمی داشت و در برکناری ابوالحسن بنیصدر، اولین رئیسجمهور جمهوری اسلامی، در خرداد ۱۳۶۰ تأثیرگذار بود. بسیاری او را قدرتمندترین مرد ایران پس از امام خمینی(ره) میدانستند.
سروش محلاتی، پژوهشگر و کارشناس مسائل دینی، در مورد ویژگیهای برتر این اندیشمند اظهار داشت: آنچه بهشتی مطرح میکرد این بود که مجتهد کسی است که با مراجعه به منابع اصلی یعنی کتاب و سنت و باتوجهبه شرایط مختلف اجتماعی، احکام اسلامی را استنباط کند. همان گونه که اطلاع عمیق از کتاب و سنت لازم است، آگاهی کامل از رخدادها و حوادث هم لازم است.
فرشاد مؤمنی، استاد اقتصاد با اشاره به اسناد سازمان منافقین میگوید: آنها بهشتی را «مسئله حل کن نظام» میدانستند و معتقد بودند تا زمانی که او حضور دارد، هیچ مسئلهای لاینحل باقی نخواهد ماند. به همین دلیل، ترور او در اولویت گروهک قرار گرفت.
هفتم تیر؛ ساعتی که تاریخ عوض شد
۷ تیرماه ۱۳۶۰، ساعت ۲۰:۳۰، در دفتر حزب جمهوری اسلامی جلسهای برای بررسی شرایط کشور در آستانه انتخابات ریاستجمهوری برگزار شد.
آیتالله بهشتی سخنان خود را آغاز کرد و گفت: بار دیگر نباید بگذاریم استعمارگران بازیکنان خود را برای ما آماده کنند و با سرنوشت مردم ما بازی کنند… و ناگهان انفجاری مهیب رخ داد. محمدرضا کلاهی صمدی، عضو گروهک منافقین، بمبی را که در جایگاه سخنرانی کار گذاشته بود، منفجر کرد.
در این انفجار، آیتالله بهشتی و بیش از ۷۰ نفر از مسئولان کشور از جمله وزرا، نمایندگان مجلس و اعضای حزب جمهوری اسلامی به شهادت رسیدند. آخرین کلمات این عالم برجسته در همان جلسه، نشانگر دغدغه همیشگی او برای آینده انقلاب بود.
آرامگاه شهدای هفتم تیر یا آرامگاه ۷۲ تن، آرامگاهی در قطعه ۲۴ قبرستان بهشتزهرا در جنوب تهران است که جمعی از مقامات و مسئولان ارشد جمهوری اسلامی ازجمله آیتالله سید محمد بهشتی، محمدعلی رجایی و محمدجواد باهنر در آن به خاک سپرده شدهاند.
دیدگاه رهبر شهید انقلاب در مورد شهید آیتالله بهشتی
رهبر شهید انقلاب، آیتالله خامنهای در مورد حادثه هفتم تیر سال ۱۳۶۰، بیان کردهاند: شاید از همه ابعاد متعددی که این حادثه داشت، این بعد جالبتر باشد که این حادثه، نشان داد ضربههای سهمگینی ازاینقبیل هم حتی نمیتواند به استحکام بنای جمهوری اسلامی که به ایمان و حضور مردم تکیه کرده است، خللی وارد کند.
حادثه ۷ تیرماه، حادثه کوچکی نبود. چنین حادثهای در هر نقطه دنیا کافی است برای فروریختن یک نظام. این همه اشخاص مؤثر، مهم، خوشفکر و مبارز به دست جنایتکار تروریستها در یکلحظه از بین بروند و نظام آن را تحمل کند و از آن، وسیلهای برای استحکام هر چه بیشتر خود به وجود بیاورد. این چیز شگفتآوری بود. این برکت حضور و ایمان مردم، به برکت استحکام ساخت درونی نظام اسلامی بود و به فضل پروردگار، همیشه همینطور خواهد بود.
پس از ۴۵ سال، میراث فکری شهید آیتالله بهشتی، همچنان موضوع بحث پژوهشگران و صاحبنظران است و بسیاری بر این باورند که بازخوانی اندیشههای این اندیشمند بزرگ، میتواند راهگشای چالشهای امروز ایران باشد.
