ذخایر تسلیحاتی آمریکا زیر فشار جنگ ایران؛ نگرانی از رویارویی احتمالی با چین
همشهری آنلاین – گروه سیاسی: نگرانی درباره فرسایش ذخایر تسلیحاتی آمریکا در جنگ با ایران، با وجود گذشت هفتهها از نخستین هشدارهای علنی، همچنان یکی از محورهای بحث در محافل نظامی و اندیشکدههای آمریکایی است. یک مقام آمریکایی ناشناس در ۲۰ ژوئیه به واشنگتنپست گفته بود آمریکا «به اندازه کافی» مهمات برای ادامه ایمن عملیات در اختیار ندارد و کاخ سفید احتمالا از ابعاد مشکل آگاه نیست. اکنون، با تشدید دوباره درگیریها طی ۲ روز نخست سپتامبر، دادههای تازه درباره مصرف موشکهای تهاجمی و رهگیرهای پدافندی نشان میدهد مسئله فقط کمبود مقطعی مهمات نیست؛ بلکه ظرفیت تولید صنایع دفاعی آمریکا نیز با سرعت مصرف آنها فاصله قابل توجهی دارد.
هشدار آن مقام آمریکایی در ۲۹ تیر، نخستین نشانه جدی از آن بود که جنگ ایران برای پنتاگون صرفا مسئله توان عملیاتی نیست، بلکه به مسئله ظرفیت ادامه جنگ نیز تبدیل شده است. او به واشنگتنپست گفت آمریکا برای گسترش عملیات علیه ایران برنامهریزی میکند و هواپیماهای بیشتری نیز به خاورمیانه میفرستد، اما ذخایر پایین موشکهای دوربرد و سامانههای پدافند هوایی میتواند این برنامه را محدود کند. به گفته این مقام، خسارات واردشده به نیروهای آمریکایی در جریان جنگ نیز توان واشنگتن برای اعزام نیروهای بیشتر را کاهش داده است.
این هشدار در ۱۵ مرداد با گزارشی دیگر از واشنگتنپست ابعاد سیاسی پیدا کرد. این روزنامه نوشت دونالد ترامپ در جریان نشست کابینه در کمپدیوید در ۹ مرداد، از پیت هگست، وزیر دفاع، درباره آنچه «کمبود شدید مهمات» خوانده شد توضیح خواسته است. به گفته ۲ نفر مطلع از این گفتوگو، ترامپ تصور میکرد مشکل ذخایر تسلیحاتی قبلا برطرف شده است. این منابع نیز به دلیل حساسیت موضوع ناشناس ماندند. واشنگتنپست گزارش داد کمبود موشکهای هدایتشونده دوربرد و رهگیرهای پدافندی یکی از عواملی بوده که ترامپ را از اجرای حملات گستردهتر علیه ایران بازداشته است.
اما واکنش کاخ سفید با این تصویر تفاوت داشت. ترامپ پس از انتشار گزارش واشنگتنپست اعلام کرد آمریکا «مقادیر عظیمی» مهمات در اختیار دارد و مقدار زیادی نیز در حال تولید و ارسال به آمریکا است. او همچنین افشاگران اطلاعات مربوط به کمبود مهمات را تهدید کرد. کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، نیز گزارش مربوط به درگیری ترامپ و هگست را «۱۰۰ درصد اخبار جعلی» خواند و بر اعتماد رئیسجمهوری به وزیر دفاع تاکید کرد. پنتاگون نیز روایت واشنگتنپست را رد کرد.
با این حال، آمار مصرف تسلیحات تصویری پیچیدهتر ارائه میکند. بر اساس گزارش واشنگتنپست، ارتش آمریکا فقط در ماه نخست جنگ بیش از ۸۵۰ موشک کروز تاماهاوک و بیش از هزار رهگیر پاتریوت و تاد مصرف کرد. علاوه بر این، آمریکا در هفتههای ابتدایی جنگ بیش از هزار و ۳۰۰ موشک بالستیک تاکتیکی ارتش شلیک کرد. واشنگتنپست در گزارش ۱۷ مرداد نوشت این میزان مصرف در حالی اتفاق افتاده که بازسازی ذخایر برخی از این تسلیحات ممکن است تا ۲ سال زمان ببرد.
در بخش پدافند هوایی، ارقام حتی نگرانکنندهتر است. مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی آمریکا (CSIS) برآورد کرده که موجودی جهانی موشکهای رهگیر پاتریوت از حدود ۲ هزار و ۲۰۰ فروند پیش از جنگ به کمتر از ۸۲۷ فروند رسیده است. موجودی موشکهای تاد نیز از حدود ۴۵۲ فروند به کمتر از ۲۷۸ فروند کاهش یافته است. این ارقام به معنی آن نیست که آمریکا عملا فاقد پدافند هوایی شده است؛ مسئله اصلی کاهش حاشیه امن و دشوارتر شدن تامین همزمان نیازهای خاورمیانه، اروپا و شرق آسیا است.
اهمیت این مسئله زمانی بیشتر میشود که مقصد احتمالی این تسلیحات در یک جنگ دیگر را در نظر بگیریم: چین. مارک کانسیان، سرهنگ بازنشسته تفنگداران دریایی آمریکا و مشاور ارشد مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی (CSIS)، به واشنگتنپست گفت میان نیازهای جنگ با ایران و جنگ احتمالی در غرب اقیانوس آرام «همپوشانی زیادی» وجود دارد. بازیهای جنگی مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی از سال ۲۰۲۳ نشان دادهاند که در سناریوی حمله چین به تایوان، بسیاری از مهمات حیاتی آمریکا ممکن است ظرف چند هفته مصرف شوند. کانسیان گفت حتی پیش از آغاز جنگ ایران نیز ذخایر آمریکا احتمالا برای یک جنگ با چین در غرب اقیانوس آرام کافی نبوده است.
به همین دلیل، گزارش واشنگتنپست در ۴ شهریور مسئله را از یک بحران مربوط به جنگ ایران فراتر برد و آن را به نگرانی متحدان آمریکا در آسیا تبدیل کرد. این روزنامه گزارش داد مقامهای ژاپنی، تایوانی و دیگر متحدان آسیایی آمریکا نگران هستند که کاهش ذخایر آمریکا تحویل تسلیحات مورد نیاز آنها را به تاخیر بیندازد. تایوان همچنان منتظر دریافت ۱۰۲ موشک پاتریوت است و گزارشهایی نیز درباره احتمال تاخیر در تحویل ۴۰۰ موشک تاماهاوک به ژاپن منتشر شده است؛ فایننشالتایمز پیشتر احتمال داده بود این تاخیر به ۲ سال برسد.
جنیفر کاوانا، مدیر تحلیل نظامی در اندیشکده آمریکایی «اولویتهای دفاعی» (Defense Priorities)، به واشنگتنپست گفت اولویت نخست آمریکا احتمالا باید پر کردن ذخایر داخلی خود باشد و احتمال تحویل کامل سفارشهای تسلیحاتی تایوان در کوتاهمدت پایین است. به گفته او، آمریکا علاوه بر نیاز داخلی، باید به متحدان خود در کشورهای عربی خلیج فارس نیز تسلیحات مصرفشده در جنگ را جایگزین کند؛ زیرا جنگ هنوز پایان نیافته است.
مشکل فقط میزان مهمات موجود نیست؛ سرعت تولید نیز به یک گلوگاه تبدیل شده است. پنتاگون در ۱۷ مرداد با ارسال دستورالعملی به شرکتهای صنایع دفاعی خواست تولید و تحویل تسلیحات حیاتی به شکل چشمگیری سرعت بگیرد. استیو فاینبرگ، معاون وزیر دفاع، به صنایع دفاعی هشدار داد که چرخههای چندساله تولید برای شرایط فعلی قابل قبول نیست و ظرفیت تولید باید «اکنون» افزایش یابد. این دستور پس از آن صادر شد که مقامهای دولت ترامپ و شرکتهای بزرگ صنایع دفاعی درباره راههای افزایش تولید تسلیحات جلسه برگزار کردند.
اما افزایش تولید، راهحلی فوری نیست. واشنگتنپست گزارش داده قراردادهای جدید برای افزایش تولید موشکهای پاتریوت منعقد شده، اما تولید برخی از این موشکها میتواند تا ۲ سال طول بکشد. بنابراین، حتی توقف موقت عملیات نیز به معنای بازگشت سریع ذخایر به سطح پیش از جنگ نخواهد بود. مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی نیز در تحلیل خود درباره وضعیت مهمات آمریکا تاکید کرده که مشکل کنونی حاصل ترکیب چند عامل است: خرید ناکافی در سالهای گذشته، ظرفیت محدود صنایع دفاعی، زمان طولانی تولید تسلیحات پیچیده و افزایش تقاضا در چند میدان جنگ.
در همین حال، جنگ نشان داده است که مسئله هزینه فقط به قیمت هر موشک محدود نیست. آمریکا برای مقابله با حملات موشکی و پهپادی ایران، گاه مجبور شده از چند رهگیر برای مقابله با یک تهدید استفاده کند. این وضعیت به یک مسئله اقتصادی و عملیاتی تبدیل میشود: موشکهای رهگیر چند میلیون دلاری برای مقابله با تهدیدهایی به کار میروند که بعضا بسیار ارزانتر هستند. بنابراین هرچه ایران بتواند حجم حملات را افزایش دهد، فشار بر ذخایر پدافندی آمریکا نیز بیشتر میشود.
این نگرانی اکنون در شرایطی مطرح میشود که جنگ دوباره طی ۲ روز نخست سپتامبر شدت گرفته است. حملات آمریکا به اهدافی در اطراف تنگه هرمز و حملات موشکی ایران علیه مواضع آمریکا در اردن بار دیگر این پرسش را مطرح کرده که واشنگتن تا چه اندازه میتواند شدت عملیات را افزایش دهد، بدون آنکه هزینه آن را با کاهش آمادگی نظامی خود در دیگر مناطق بپردازد. همزمان، قیمت نفت نیز با تشدید حملات اخیر افزایش یافته و بازارها نسبت به ادامه درگیری حساس شدهاند.
در چنین شرایطی، اختلاف میان روایت دولت ترامپ و ارزیابی منابع نظامی و اندیشکدههای آمریکایی اهمیت بیشتری پیدا میکند. دولت میگوید آمریکا توانایی نظامی و تولیدی لازم برای ادامه جنگ را دارد؛ در مقابل، دادههای مربوط به مصرف پاتریوت، تاد، تاماهاوک و موشکهای بالستیک تاکتیکی نشان میدهد مسئله واقعی نه تمام شدن تسلیحات، بلکه کاهش ذخایر قابل اتکا و زمان طولانی جایگزینی آنهاست. همین تفاوت، توضیح میدهد چرا گزارش واشنگتنپست از یک خبر درباره «کمبود مهمات» به بحثی درباره آمادگی راهبردی آمریکا تبدیل شده است.
مهمترین پیامد این بحران برای واشنگتن ممکن است نه در میدان جنگ ایران، بلکه در محاسبات چین و متحدان آمریکا در شرق آسیا ظاهر شود. اگر پکن به این جمعبندی برسد که جنگ طولانی در خاورمیانه میتواند ذخایر آمریکا را فرسوده و توان واکنش واشنگتن در اقیانوس آرام را محدود کند، بحران مهمات از یک مشکل لجستیکی به یک متغیر راهبردی تبدیل خواهد شد. به همین دلیل است که بیش از یک ماه پس از نخستین هشدار مقام آمریکایی به واشنگتنپست، موضوع هنوز در مرکز بحثهای دفاعی آمریکا قرار دارد.
