کشاورزی با آب شور؛ راهی برای تبدیل محدودیت منابع آب شیرین به فرصت اقتصادی در مکران
به گزارش خبرنگار ایده روز سیستان و بلوچستان
محدودیت منابع آب شیرین یکی از مهمترین چالشهای توسعه کشاورزی در سیستان و بلوچستان است؛ استانی که با وجود برخورداری از ظرفیتهای گسترده اقلیمی و زمینهای مستعد، در بسیاری از مناطق با کمبود آب و دشواری تأمین منابع پایدار برای تولید محصولات کشاورزی مواجه است.
در این میان، سواحل مکران به دلیل همجواری با دریای عمان، برخورداری از شرایط اقلیمی خاص و وجود ظرفیتهای اقتصادی متنوع، میتواند میزبان الگوهای تازهای از کشاورزی باشد؛ الگوهایی که به جای اتکای کامل به منابع محدود آب شیرین، بر استفاده علمی و مدیریتشده از آبهای شور و لبشور و توسعه گیاهان مقاوم به شوری تمرکز دارند.
این رویکرد به معنای جایگزین کردن آب دریا با منابع متعارف آبیاری نیست، بلکه بهرهگیری از فناوریهای نوین، انتخاب گونههای سازگار با شوری و شناسایی ظرفیتهای زیستی و اقتصادی مناطق ساحلی است؛ مسیری که میتواند بخشی از محدودیتهای طبیعی منطقه را به فرصت تازهای برای تولید و اشتغال تبدیل کند.
گیاهان شورپسند؛ ظرفیت کمتر شناختهشده مکران
یکی از زمینههای قابل توجه در کشاورزی مبتنی بر آب شور، توسعه گیاهان شورپسند یا هالوفیتهاست؛ گونههایی که توانایی رشد در محیطهای دارای غلظت بالای نمک را دارند و برخی از آنها از ارزش غذایی، دارویی، صنعتی و اقتصادی برخوردارند.
سالیکورنیا از جمله شناختهشدهترین این گیاهان است که در برخی مناطق جهان برای تولید محصولات غذایی، علوفه، ترکیبات صنعتی و مواد اولیه مورد استفاده قرار میگیرد.
بررسی امکان توسعه کشت سالیکورنیا و دیگر گونههای شورپسند در پهنههای ساحلی مکران میتواند زمینه شکلگیری فعالیتهای جدید کشاورزی را فراهم کند. البته انتخاب گونه مناسب باید بر اساس شرایط خاک، نوع و میزان شوری آب، اقلیم و امکانسنجی اقتصادی انجام شود.
آب دریا؛ از محدودیت تا فرصت فناورانه
دسترسی به دریای عمان این امکان را مطرح میکند که ظرفیت فناوریهای شیرینسازی و استفاده مجدد از آب در کنار انرژیهای تجدیدپذیر مورد بررسی قرار گیرد.
ترکیب انرژی خورشیدی با فناوریهای آبشیرینکن میتواند در برخی طرحهای آزمایشی، زمینه تأمین آب مورد نیاز برای تولید محصولات کشاورزی را فراهم کند. همچنین استفاده از آبهای لبشور در کشت گونههای متناسب، در صورت رعایت استانداردهای فنی و مدیریت شوری خاک، میتواند فشار بر منابع آب شیرین را کاهش دهد.
البته شیرینسازی آب دریا هزینههای سرمایهگذاری و بهرهبرداری دارد و مدیریت پساب شور یا شورابه حاصل از فرآیند شیرینسازی نیز باید با رعایت ملاحظات زیستمحیطی انجام شود.
از این رو، اجرای طرحهای آزمایشی و ارزیابی هزینه تمامشده تولید، پیش از توسعه گسترده این فناوریها ضروری است.
فرصت تازه برای اشتغال و صنایع تبدیلی
توسعه کشاورزی با آب شور تنها به تولید محصول در مزرعه محدود نمیشود. ایجاد واحدهای فرآوری، بستهبندی، استخراج ترکیبات ارزشمند، تولید محصولات غذایی و توسعه بازارهای داخلی و صادراتی میتواند زنجیرهای از فعالیتهای اقتصادی را در مناطق ساحلی ایجاد کند.
در این الگو، روستاهای پیرامون چابهار و کنارک میتوانند از طریق مشارکت در طرحهای تولیدی، تعاونیهای کشاورزی و کسبوکارهای فرآوری محصولات، سهم بیشتری از منافع اقتصادی توسعه مکران داشته باشند.
همچنین پیوند این فعالیتها با زیرساختهای بندری چابهار، امکان دسترسی به بازارهای منطقهای و بینالمللی را تقویت میکند.
ضرورت آغاز مطالعات و اجرای طرحهای پایلوت
برای بهرهگیری از این ظرفیت، سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان میتواند در کنار مطالعات آبوخاک اراضی مکران، امکانسنجی تخصصی کشاورزی شورپسند را نیز در دستور کار قرار دهد.
شناسایی پهنههای مناسب، بررسی منابع آب شور و لبشور، آزمایش گونههای گیاهی سازگار، ارزیابی کیفیت خاک و مطالعه بازار محصولات، از اقداماتی است که میتواند مسیر تصمیمگیری برای سرمایهگذاری در این حوزه را روشن کند.
اجرای مزارع آزمایشی در مقیاس محدود، همکاری با مراکز دانشگاهی و پژوهشی، استفاده از دانش شرکتهای فناور و مشارکت سرمایهگذاران بخش خصوصی نیز میتواند ریسک اجرای طرحهای بزرگ را کاهش دهد.
مکران؛ فرصتی برای پیوند کشاورزی نوین و اقتصاد دریامحور
سواحل مکران برای توسعه اقتصادی تنها به ظرفیتهای بندری، شیلاتی و تجاری متکی نیست؛ بلکه امکان بهرهگیری از فناوریهای نوین در کشاورزی نیز میتواند به یکی از محورهای تکمیلکننده اقتصاد دریامحور در جنوب شرق کشور تبدیل شود.
توسعه علمی کشاورزی با آب شور، در صورت اثبات توجیه فنی، اقتصادی و زیستمحیطی، میتواند زمینه تولید محصولات جدید، کاهش فشار بر منابع آب شیرین، ایجاد صنایع وابسته و گسترش فرصتهای شغلی را فراهم کند.
اکنون ضرورت دارد ظرفیتهای این حوزه از مرحله ایده و مطالعات اولیه فراتر برود و با اجرای طرحهای پایلوت و تدوین برنامههای عملیاتی، امکان تبدیل آن به یک فعالیت اقتصادی پایدار در سواحل مکران بررسی شود؛ مسیری که میتواند در کنار توسعه بنادر چابهار و کنارک، به تقویت اقتصاد روستایی و افزایش سهم مردم محلی از فرصتهای توسعه جنوب شرق کشور کمک کند.
