پیشتر گوگل مشاور پزشکی بود و امروز چت جیپیتی؛ «تفسیر آزمایش» فقط عددخوانی نیست / «Ai هنوز در تفسیر بالینی آزمایشها محدودیت دارد»
الهه جعفرزاده: استفاده از هوش مصنوعی برای بررسی علائم بیماری، تفسیر آزمایشها و دریافت توصیههای پزشکی در میان مردم گسترش پیدا کرده است. بسیاری از بیماران پیش از مراجعه به پزشک، اطلاعات و نتایج آزمایشهای خود را با ابزارهایی مانند چتجیپیتی در میان میگذارند؛ اما پاسخهای این ابزارها تا چه اندازه قابل اتکاست و آیا میتوانند جای ارزیابی بالینی پزشک را بگیرند؟
دکتر هادی یزدانی، پزشک و دکترای حرفهای پزشکی، در گفتوگو با ایده روز میگوید هوش مصنوعی در تفسیرهای اختصاصی و بالینی همچنان محدودیت دارد. به گفته او، استفاده از این ابزارها برای کاهش هزینههای درمان نیز همیشه نتیجهبخش نیست و گاهی میتواند به افزایش نگرانی و هزینههای بیمار منجر شود.
پیشتر گوگل مشاور پزشکی بود و امروز چت جیپیتی / تفسیر آزمایش به تشخیص اعداد طبیعی و غیرطبیعی محدود نمیشود
یزدانی با اشاره به افزایش استفاده بیماران از هوش مصنوعی در یکی دو سال اخیر میگوید: «این پدیده پیشتر نیز با جستوجوی علائم در گوگل وجود داشت، اما هوش مصنوعی فرایند جستوجو را سادهتر و منظمتر کرده است. تقریباً پیشفرض ما این است که افرادی که تحصیلات معمولی دارند و بهویژه نسل جوانتر، که بهصورت روزمره با گوشی هوشمند، اپلیکیشنها و اینترنت سروکار دارند، پیش از مراجعه به پزشک از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده کرده و علائم، نتایج آزمایشها یا گزارشهایی مانند سونوگرافی و رادیولوژی خود را با این تکنولوژی بررسی کردهاند.»
یزدانی میگوید برای ارزیابی توانایی هوش مصنوعی، چند نمونه از جواب آزمایشها را در ابزارهای مختلف، از جمله دیپسیک، وارد کرده و خروجی این ابزارها در مواردی تفاوت چندانی با اطلاعات درجشده روی برگه آزمایش نداشته است.
همچنین بخوانید:
او در توضیح این تجربه میگوید: «در واقع، همان اطلاعاتی را که روی برگه آزمایش درج شده بود، دوباره برای من توضیح میداد و چیز چندانی به اطلاعات موجود اضافه نمیکرد. اما نکته اینجاست که تشخیص اهمیت بالینی نتایج آزمایش صرفاً با مشخص کردن اعداد خارج از محدوده طبیعی ممکن نیست.»
او تأکید میکند: «محدودیت هوش مصنوعی در بررسی علائم نیز وجود دارد؛ چراکه محل احساس درد همیشه منشأ آن نیست. برای مثال، درد شکم ممکن است ناشی از مشکل کیسه صفرا باشد یا درد فک و دندان در برخی موارد تظاهر یک مشکل قلبی باشد. بنابراین، اگر بیمار منشأ علامت خود را بهدرستی تشخیص ندهد، اطلاعات اولیه نادرستی در اختیار هوش مصنوعی قرار میدهد و ممکن است به نتیجهای گمراهکننده برسد.»

هزینههای درمان چقدر در این گرایش مؤثرند؟/ هوش مصنوعی همیشه میانبُری کمهزینه نیست
یزدانی «هزینههای درمان» را یکی از عوامل مؤثر در گرایش مردم به ابزارهای هوش مصنوعی میداند. به گفته او، پزشکی برای بسیاری از افراد حوزهای ناشناخته است و دسترسی به متخصص نیز گاهی دشوار یا پرهزینه تمام میشود.
او با اشاره به افزایش سهم هزینههای درمان در سبد خانوار میگوید: «برای مثال، اگر فردی به آنفلوآنزا مبتلا شود و به خدمات درمانی مراجعه کند، حتی اگر پزشک اقدام درمانی پیچیدهای برای او انجام ندهد، مجموع هزینههای ویزیت، دارو و درمان میتواند حداقل به حدود ۸۰۰ هزار تا یک میلیون تومان برسد. هزینههای جانبی، تغذیه، تزریقات احتمالی و زمان ازدسترفته برای کار و فعالیت را هم به این مبلغ اضافه کنید.»
با این حال، او هشدار میدهد که هوش مصنوعی همیشه هزینههای بیمار را کاهش نمیدهد و حتی ممکن است به دلیل ارائه اطلاعات نادرست، او را به سمت بررسیها و اقدامات بیشتر هدایت کند و مخارج بیشتری بتراشد.
«تفسیر نتیجه آزمایش» نیاز به پرداخت مجدد هزینه ویزیت دارد؟
یزدانی درباره دریافت هزینه برای بررسی جواب آزمایش میگوید: «عرف واحد و الزامآوری میان پزشکان وجود ندارد. اگر نتیجه آزمایش طبیعی باشد و پزشک صرفاً توصیههای عمومی یا تغییراتی در سبک زندگی را مطرح کند، بسیاری از پزشکان هزینه ویزیت مجدد دریافت نمیکنند و حتی ممکن است مبلغ پرداختشده را برگردانند.»
با این حال، او تأکید میکند که برخی پزشکان بررسی نتایج آزمایش را ویزیتی مستقل میدانند. اگر بیمار پس از انجام آزمایش وارد فرایند درمان شود و پزشک بر اساس نتایج، دارو تجویز کند یا اقدام درمانی تازهای انجام دهد، شرایط متفاوت خواهد بود و دریافت هزینه مجدد لزوماً غیرقانونی نیست.

جایگاه و محدودیتهای هوش مصنوعی در پزشکی؛ «این ابزار مسئولیتپذیر نیست»
یزدانی هوش مصنوعی را ابزاری میداند که میتواند در حوزههایی مانند رادیولوژی و پاتولوژی تغییرات جدی ایجاد کند؛ اما معتقد است انسان بهطور کامل از فرایند پزشکی حذف نخواهد شد.
او یکی از دلایل این موضوع را مسئولیتپذیری پزشک میداند و میگوید: «بخش عمدهای از طبابت، پذیرش مسئولیت است. هر مهری که پزشک روی یک برگه میزند، هر تشخیصی که مطرح میکند و هر اقدامی که انجام میدهد، با مسئولیت مدنی همراه است. هنوز مشخص نیست شرکتهای سازنده ابزارهای هوش مصنوعی تا چه اندازه حاضرند مسئولیت تشخیص اشتباه یا عوارض ناشی از توصیههای خود را بپذیرند. پیچیدگی ابعاد جسمی و روانی انسان و احتمال دستکاری یا ایجاد اختلال در الگوریتمها نیز از دیگر محدودیتهای واگذاری کامل فرایند پزشکی به این ابزارهاست.»

خودتشخیصی با هوش مصنوعی؛ هر علامتی را جستوجو کنید، بالاخره به سرطان میرسید
یزدانی معتقد است جستوجوی علائم در اینترنت و استفاده از هوش مصنوعی میتواند اضطراب سلامت را تشدید کند. این پزشک یادآوری میکند که حتی پیش از فراگیر شدن هوش مصنوعی، جستوجوی اینترنتی علائم باعث میشد برخی افراد با نگرانی از بیماریهای جدی به پزشک مراجعه کنند.
او برای توضیح این وضعیت میگوید: «هر علامتی را که در اینترنت جستوجو کنید، در نهایت ممکن است به سرطان هم برسید! یک علامت مانند کاهش وزن میتواند علتهای متفاوتی داشته باشد و فرد عادی نمیتواند صرفاً با مشاهده فهرستی از احتمالات، علت واقعی آن را تشخیص دهد.
ابزارهای هوش مصنوعی معمولاً در پایان پاسخهای خود تأکید میکنند که اطلاعات ارائهشده باید با پزشک در میان گذاشته شود؛ در نتیجه، ممکن است فرد بهجای رسیدن به پاسخ قطعی، با احتمالها و نگرانیهای بیشتری روبهرو شود. برای مثال، تپش قلب میتواند علتهایی مانند آریتمی، پرکاری تیروئید، استرس یا مصرف قهوه داشته باشد. نکته اینجاست که تشخیص علت این علامت و تعیین میزان خطر آن، صرفاً با اتکا به پاسخ هوش مصنوعی امکانپذیر نیست.»
۴۷۲۳۲
