آتش نفت در خرمن آمریکا

قیمت برنت در ژانویه ۲۰۲۶ در محدوده ۶۰ تا ۶۶ دلار معامله می‌شد. رویترز در همان زمان در گزارشی نوشته بود که چشم‌انداز بازار همچنان تحت تأثیر انتظار برای افزایش ذخایر جهانی و مازاد عرضه قرار دارد. با این‌حال پیش از آغاز جنگ رمضان، قیمت هر بشکه نفت برنت در محدوده ۷۰ دلار قرار داشت، اما با آغاز حملات و تجاوزات نظامی آمریکا و رژیم‌صهیونیستی به ایران، بازار جهانی انرژی با یک شوک ژئوپلیتیک بی‌سابقه روبه‌رو شد. آسیب‌دیدن زیرساخت‌های تولید و صادرات، بسته‌شدن تنگه هرمز، نفت را از یک بازار عمدتا عرضه‌محور به بازاری مبتنی بر «ریسک ژئوپلیتیک» تبدیل کرد. زیرا جنگ باعث شد حدود ۱۱میلیون بشکه از عرضه نفت در جهان کم شود. هرچند در ادامه، با آتش‌بس موقت و امید به بازگشت صادرات منطقه به وضعیت عادی، قیمت نفت به کانال‌های پایین‌تر یعنی کانال ۷۰ دلار بازگشت. اما آتش‌بس و تفاهم‌نامه خاتمه جنگ نتوانست ثبات پایداری ایجاد کند، زیرا با نقش تفاهم‌نامه از سوی آمریکا و ازسرگیری حملات و افزایش رویارویی نظامی، نفت بار دیگر مسیر صعودی گرفت.
نفت در یک هفته ۸ درصد جهش کرد
قیمت نفت برنت در معاملات دیروز (دوشنبه) به حدود ۹۷ دلار در هر بشکه رسید و در آستانه ورود به کانال ۱۰۰ دلار قرار گرفت. نفت‌خام آمریکا نیز در محدوده ۹۲ دلار معامله شد. این جهش در شرایطی رخ داده که تنها چند هفته پیش، قیمت برنت در محدوده ۸۷ دلار قرار داشت. بدین ترتیب بازار نفت طی یک ماه گذشته مسیری پرنوسان و عمدتا صعودی را پشت سر گذاشته که یک شوک تازه در عرضه جهانی است؛ شوکی که نقطه کانونی آن نه میدان نفتی بلکه تنگه هرمز است.
بدین ترتیب بهای نفت برنت و WTI در هفته گذشته به‌ترتیب حدود ۸ و ۱۰ درصد رشد کردند. این جهش در شرایطی رخ داده که هنوز اختلال کامل در عرضه جهانی اتفاق نیفتاده است. به بیان دیگر، بخش قابل‌توجهی از افزایش قیمت فعلی، ناشی از قیمت‌گذاری ریسک آینده است. بازار نفت همواره قبل از وقوع کمبود فیزیکی، احتمال آن را در قیمت‌ها منعکس می‌کند. اگر معامله‌گران تصور کنند که ممکن است چندمیلیون بشکه نفت در روز برای مدتی از بازار خارج شود، قیمت‌ها می‌توانند پیش از مشاهده واقعی کمبود در پالایشگاه‌ها و مخازن، افزایش پیدا کنند؛ بنابراین آنچه نفت را به مرز ۱۰۰ دلار رسانده، رشد قدرتمند تقاضای جهانی نیست بلکه در درجه نخست ریسک عرضه و تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه است. تشدید درگیری میان آمریکا و ایران، حمله به نفتکش‌ها و کاهش تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز، بازار را با این نگرانی روبه‌رو کرده که اختلال در مسیر انتقال نفت خلیج‌فارس ممکن است طولانی‌تر از انتظار باشد.
بازگشت کابوس هرمز به اقتصاد جهان
در شرایط کنونی هیچ عاملی به اندازه وضعیت تنگه هرمز برای بازار نفت اهمیت ندارد. کاهش محسوس تردد نفتکش‌ها در این آبراه موجب شده معامله‌گران احتمال اختلال گسترده‌تر در عرضه نفت خلیج‌فارس را جدی بگیرند. براساس گزارش رویترز و داده‌های شرکت کپلر، میانگین عبور روزانه کشتی‌های کالایی از تنگه هرمز در ۱۰ روز گذشته به حدود ۱۰ فروند کاهش یافته که پایین‌ترین سطح از ماه می (اردیبهشت) محسوب می‌شود. این رقم در روز جمعه گذشته بیش از ۱۵ فروند و روز شنبه نزدیک به ۱۳ فروند بود. روز یکشنبه هفته جاری این رقم به ۶ فروند رسید.
اهمیت این ارقام زمانی روشن‌تر می‌شود که جایگاه هرمز در تجارت جهانی نفت را در نظر بگیریم. آژانس بین‌المللی انرژی می‌گوید در سال ۲۰۲۵ به‌طور متوسط حدود ۲۰میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی در روز از این تنگه عبور کرده است؛ رقمی که معادل حدود یک‌چهارم تجارت دریابرد نفت جهان محسوب می‌شود و گزینه‌های جایگزین برای انتقال این حجم عظیم از نفت نیز محدود است؛ بنابراین حتی بدون بسته شدن رسمی تنگه، کاهش تردد نفتکش‌ها می‌تواند اثر اقتصادی مشابهی ایجاد کند. در بازار نفت، «ناتوانی در عبور» تنها به معنای توقف فیزیکی کشتی‌ها نیست. افزایش حق بیمه، تغییر مسیر، طولانی شدن سفر، افزایش هزینه حمل‌ونقل و خودداری شرکت‌های کشتیرانی از ورود به منطقه نیز عملا عرضه قابل دسترس را کاهش می‌دهد. رویترز در گزارشی نوشت یک نفتکش حامل فرآورده‌های پالایش‌شده که از عربستان حرکت کرده بود، در تلاش برای عبور از هرمز مسیر خود را تغییر داده و بازگشته است.
هشدار ۱۲۰ دلاری گلدمن ساکس
در چنین شرایطی، هشدار جدید گلدمن ساکس اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. دان استرویون مدیر ارشد و رئیس تحقیقات جهانی کالا در این بانک به بلومبرگ گفت: تحولات روز‌های اخیر نشان می‌دهد خطر گسترش و تشدید اختلال در حمل‌ونقل دریایی به یک ریسک مهم برای بازار نفت تبدیل شده است. گلدمن ساکس در سناریوی صعودی خود قیمت ۱۲۰ دلار برای هر بشکه نفت را در صورت تشدید حملات و اختلال در کشتیرانی مطرح کرده است. این بانک تاکید کرد: اگر صادرات نفت منطقه به شرایط عادی بازگردد، قیمت حدود ۸۰ دلار را محتمل می‌داند.
نظرسنجی اخیر رویترز از ۳۱ تحلیلگر نیز نشان می‌دهد انتظار غالب بازار این است که قیمت نفت در سال ۲۰۲۶ بالاتر از ۸۰ دلار باقی بماند. متوسط پیش‌بینی آنها برای برنت حدود ۸۵.۰۸ دلار و برای نفت آمریکا حدود ۸۰.۲۰ دلار است. این پیش‌بینی البته مربوط به متوسط سالانه است و با قیمت لحظه‌ای فعلی تفاوت دارد. درواقع ممکن است نفت در مقطعی به ۱۰۰ یا ۱۲۰ دلار برسد، اما متوسط سالانه آن بسیار پایین‌تر باشد.
نفت اکنون با دو سناریوی کاملا متفاوت روبه‌روست. در سناریوی نخست، تنش‌ها فروکش می‌کند، نفتکش‌ها به هرمز بازمی‌گردند و صادرات منطقه عادی می‌شود. در این صورت، بخشی از اثر جنگ از قیمت نفت حذف خواهد شد و نفت می‌تواند به محدوده ۸۰ دلار برگردد. در سناریوی دوم، حملات به نفتکش‌ها ادامه پیدا می‌کند، تردد در هرمز بیش از این کاهش می‌یابد و اختلال واقعی در صادرات ایجاد می‌شود. در چنین شرایطی، بازار کمبود عرضه را با قیمت‌های بالاتر جبران می‌کند و نفت ابتدا از ۱۰۰ دلار عبور خواهد کرد و در صورت تداوم بحران، رسیدن به محدوده ۱۲۰ دلار دیگر سناریویی دور از ذهن نخواهد بود.
یک عامل دیگر که نباید نادیده گرفته شود، ورود بازار‌های جهانی به فصل پاییز و زمستان است. افزایش تقاضای فصلی برای سوخت، در کنار کاهش ذخایر و اختلال در پالایشگاه‌ها می‌تواند بازار فرآورده‌های نفتی را تحت فشار قرار دهد. رویترز گزارش داده که بازار جهانی سوخت کوره نیز با احتمال کسری قابل‌توجه مواجه است و ذخایر این محصول در مراکز مهم تجاری حدود ۳۰درصد پایین‌تر از سطح معمول فصلی قرار دارد؛ بنابراین حتی اگر قیمت نفت خام در محدوده ۹۰ تا ۱۰۰ دلار تثبیت شود، فشار قیمتی در بنزین، گازوئیل، سوخت هواپیما و هزینه حمل‌ونقل می‌تواند ادامه پیدا کند.
اثر دومینو بر اقتصاد جهان
اهمیت هرمز به این دلیل است که بخش بزرگی از تولیدکنندگان نفت خلیج‌فارس به این مسیر وابسته‌اند. ایران، عراق، کویت، قطر و بحرین برای صادرات بخش عمده نفت خود به این آبراه نیاز دارند و عربستان و امارات نیز اگرچه بخشی از ظرفیت صادراتی خود را از مسیر‌های جایگزین منتقل می‌کنند، اما همچنان هرمز برای تجارت انرژی منطقه اهمیت حیاتی دارد. از سوی دیگر، مشکل تنها نفت‌خام نیست. بخش مهمی از تجارت گاز طبیعی مایع‌شده و فرآورده‌های نفتی نیز از این مسیر عبور می‌کند. به همین دلیل، اختلال در هرمز می‌تواند همزمان بازار نفت، گاز، بنزین، گازوئیل و هزینه حمل‌ونقل دریایی را تحت فشار قرار دهد. براساس گزارش رویترز، کمبود جهانی سوخت نفت‌کوره در سه‌ماهه سوم سال می‌تواند به حدود ۲۱۸هزار بشکه در روز برسد درحالی‌که این کسری یک سال قبل تنها حدود ۶۰۰۰ بشکه در روز بود. قیمت سوخت کم‌سولفور کشتی‌ها در سنگاپور نیز از آغاز جنگ ایران ۷۶درصد افزایش یافته است.
نفت گران‌تر به معنای هزینه بالاتر حمل‌ونقل، تولید، پتروشیمی، برق و کالا‌های مصرفی است. اگر این وضعیت طولانی شود، موج جدیدی از فشار تورمی می‌تواند در اقتصاد جهانی ایجاد کند. رویترز دراین‌باره می‌نویسد جهش نفت و افزایش تنش‌های خاورمیانه بار دیگر نگرانی درباره تورم را افزایش داده و حتی بر انتظارات بازار از سیاست پولی بانک‌های مرکزی اثر گذاشته است. زیرا رشد قیمت نفت مستقیما بر هزینه‌های حمل‌ونقل، برق و زنجیره تأمین اثر گذاشته و مهار تورم در اقتصاد‌های صنعتی را با چالش جدی مواجه می‌کند.

 رکوردشکنی گازوئیل آمریکا
براساس آخرین داده‌های بازار خرده‌فروشی انرژی در آمریکا، بحران نفت گران به پمپ‌بنزین‌ها سرایت کرده است. در شرایطی که جنگ با ایران همچنان هزینه‌های انرژی را افزایش می‌دهد، آمریکایی‌ها با رکورد تاریخی قیمت بنزین و گازوئیل مواجه شده‌اند؛ آن هم در زمانی که کارزار‌های انتخاباتی برای انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا آغاز شده است. قیمت گازوئیل به بالاترین سطح تاریخ رسیده است. همزمان، بنزین نیز در تعطیلات «روز کارگر» رکورد تاریخی قیمت را شکست؛ تحولی که فشار قابل‌توجهی بر هزینه حمل‌ونقل، کالا‌ها و تورم آمریکا وارد می‌کند. براساس آخرین داده‌های انجمن اتومبیل آمریکا (AAA)، قیمت متوسط هر گالن گازوئیل در آمریکا دیروز به حدود ۵.۹۰ دلار رسیده و رکورد جدیدی ثبت کرده است. رکورد قبلی حدود ۵.۸۲ دلار بود که در ژوئن ۲۰۲۲، پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین، ثبت شد. بنزین نیز در همین روز‌ها به حدود ۴.۱۴ تا ۴.۱۵ دلار در هر گالن رسیده است. این رقم اگرچه هنوز پایین‌تر از رکورد تاریخی کلی بنزین در آمریکا. یعنی حدود ۵.۰۲ دلار در ژوئن ۲۰۲۲ است، اما برای نخستین بار میانگین قیمت بنزین در تعطیلات روز کارگر از مرز ۴ دلار عبور کرده و رکورد این تعطیلات را شکسته است. قیمت فعلی بنزین ۳۰ درصد، بیشتر از یک سال قبل است. داده‌های هفتگی اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز نشان می‌دهد متوسط قیمت بنزین معمولی هفته گذشته ۴.۰۷۱ دلار و گازوئیل ۵.۵۹۹ دلار بوده است. علت اصلی این جهش، افزایش شدید قیمت نفت و اختلال در زنجیره جهانی عرضه سوخت در پی جنگ آمریکا و ایران و بحران تنگه هرمز است. کاهش عبور نفتکش‌ها از این مسیر، در کنار مشکلات پالایشگاهی در آمریکا و اختلال در پالایشگاه‌های روسیه، عرضه فرآورده‌های نفتی را محدود کرده است. در نتیجه، گازوئیل که سوخت اصلی کامیون‌ها، کشتی‌ها، ماشین‌آلات کشاورزی و بسیاری از صنایع محسوب می‌شود، بیش از بنزین تحت فشار قرار گرفته است. اهمیت رکورد گازوئیل تنها در افزایش هزینه رانندگان خلاصه نمی‌شود. افزایش قیمت این سوخت مستقیما هزینه حمل کالا را بالا می‌برد و می‌تواند به قیمت مواد غذایی، کالا‌های مصرفی و خدمات منتقل شود. به همین دلیل، رکوردشکنی گازوئیل اکنون به یکی از نگرانی‌های اصلی اقتصاد آمریکا و سیاست پولی فدرال رزرو تبدیل شده است. تامی بالدوین، سناتور آمریکایی می‌گوید تنها چیزی که آمریکایی‌ها از جنگ ترامپ در ایران نصیب‌شان شده افزایش قیمت‌ها در داخل کشور است.