بدرقه از ایران تا عراق
میراث یک اندیشه
دیروز خیابانهای عراق میزبان جمعیتی بود که برای بدرقه رهبر شهید گرد هم آمده بودند، این حضور را باید در امتداد روندی طولانیتر جستوجو کرد؛ روندی که سالها پیش آغاز شده است. دکتر حکیمه سقایبیریا، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران در این خصوص به روزنامه جامجم میگوید: «آنچه تجلی آن را در عراق مشاهده میکنیم، درواقع تجلی رهبری امام شهید، حضرت آیتاللهالعظمی سیدعلی خامنهای است. گستره رهبری ایشان هیچگاه محدود به ملت ایران نبود. همواره در اندیشه ایشان، احیای ملتهای منطقه جایگاه ویژهای داشت؛ اینکه ملت عراق، لبنان، فلسطین، یمن و دیگر ملتهای منطقه، حیات و هویت خود را بازیابند و آزادی معنوی و استقلالشان را دنبال کنند.»
وی ادامه میدهد: «آنچه در مراسم تشییع رهبر شهید مشاهده میکنیم، محصول سالها پرورش در دوران رهبری ایشان است. این حضور گسترده، پدیدهای یکشبه نیست، بلکه نتیجه مسیری است که در طول سالیان شکل گرفته و امتداد همان رهبری و گفتمانی است که امام خمینی(ره) بنیان گذاشتند. با وجود جنگ هشتساله میان ایران و حکومت بعث عراق، احیای امت اسلامی همواره در افق رهبری ایشان قرار داشت و امروز تنها بخشی از ثمرات آن را مشاهده میکنیم.»
فراتر از جغرافیا
ایران و عراق در این سالها مسیر پرفراز و نشیبی را طی کردهاند؛ از جنگ هشت ساله گرفته تا دیروز که حضور شهروندان عراقی در مراسم تشییع که به یکی از موضوعات قابل توجه در رسانهها تبدیل شد. سقای بیریا با اشاره به اینکه در مقطعی با رخدادی به نام جنگ ایران و عراق مواجه شدیم، عنوان میکند: «در آن زمان، حاکمان حزب بعث بر عراق مسلط بودند اما با این حال، حتی در همان دوران نیز بخشی از ملت عراق در کنار مردم ایران ایستادند. نیروهایی که امروز با عنوان حشدالشعبی شناخته میشوند، آن زمان در کنار ایران علیه رژیم صدام میجنگیدند و گروهی دیگر نیز در داخل عراق علیه حکومت بعث مقاومت میکردند. پس از فروپاشی آن حکومت، بار دیگر شاهد شکلگیری روابط نزدیک میان دو ملت در مسیر همان هدف متعالی، یعنی احیای منطقه و بازیابی مقاومت فراملی بودیم. این پیوندها، بهویژه حول محور حرمهای مطهر در عراق، بیش از گذشته تقویت و راهپیمایی اربعین به یکی از مهمترین جلوههای این ارتباط بدل شد.»
او همچنین تاکید میکند: «در این مراسم، تصویری از فراملی بودن انقلاب اسلامی به نمایش درآمد. گرچه ایشان عالیترین مقام جمهوری اسلامی ایران بودند اما این حضور گسترده نشان داد که این شخصیت صرفا متعلق به ایران نبود؛ همانگونه که این حرکت نیز محدود به ملت ایران نیست، بلکه جریانی فراگیر است که از مرزهای منطقه نیز فراتر میرود. هدف این جریان، شکلگیری جهانی متفاوت و پایان سلطهگری است.»
راهی که ادامه دارد
تصاویر مراسم بدرقه امام شهید در این روزها بهویژه در عراق، از استمرار نوعی سرمایه اجتماعی حکایت دارد که در طول سالها شکل گرفته و اکنون خود را در میدان عمل نشان میدهد. گویی این مراسم، بیش از آنکه پایان یک دوره باشد، آغاز فصلی تازه است. عضو هیأت علمی دانشگاه تهران معتقد است که این مسیر هزینههای سنگینی نیز در پی داشته و شهدای بسیاری در این راه تقدیم شدهاند که برجستهترین آنان خود رهبر شهید، اعضای خانواده معظم ایشان و خیل عظیم شهدا هستند اما آنچه امروز مشاهده میکنیم، جلوهای از پیروزی است؛ همان پیروزی امام حسین(ع) در کربلا.
آنطور که دکتر حکیمه سقایبیریا توضیح میدهد؛ این حرکت باید استمرار پیدا کند. آنچه این روزها در تصاویر میبینیم، صرفا پیوند میان ملت ایران و عراق نیست، بلکه واقعیتی بزرگتر را به جهان نشان میدهد؛ اینکه این حرکت در مرزهای جغرافیایی محصور نیست. نه محدود به ایران است، نه عراق، نه لبنان و نه یمن. این ملتها از یکدیگر جدا نیستند.
وی همچنین اضافه میکند: «اگر امروز امکان آن فراهم بود که پیکر شریف رهبر شهید در دیگر کشورهای اسلامی تشییع شود، بیتردید در پاکستان، افغانستان، دیگر نقاط جهان اسلام و حتی برخی کشورهای اروپایی و شاید شهرهایی در آمریکا نیز جمعیتهای فراوانی برای بدرقه ایشان حضور مییافتند. از اینرو، نباید این صحنه را صرفا در چارچوب روابط ایران و عراق تحلیل کرد. این مراسم روزنهای است برای مشاهده واقعیتی بزرگتر؛ اینکه انسانهایی در نقاط مختلف جهان، سلطهپذیری را نمیپذیرند و برای آرمانهای خود حاضر به جانفشانی هستند.»
از اربعین تا امروز
راههای منتهی به کربلا، سالهاست فقط مسیر زیارت نیستند؛ این جادهها به محل آشنایی، گفتوگو و شکلگیری اعتماد میان میلیونها ایرانی و عراقی تبدیل شدهاند. اگر قرار باشد برای نزدیکی ملتهای ایران و عراق یک نماد انتخاب شود، میتوان از مراسم و اجتماع میلیونی اربعین نام برد. رویدادی که در کنار تجربههای مشترک، به بستری برای شکلگیری اعتماد، تعامل و شناخت متقابل میان دو ملت ایران و عراق تبدیل شده است. دکتر سقای بیریا، راهپیمایی اربعین و مبارزه با داعش را از مهمترین عوامل تقویت پیوندهای فرهنگی و اجتماعی میان ایران و عراق میداند و میگوید: «شهید سلیمانی شخصیتی بود که در مقطع حساس ظهور داعش، نقش تعیینکنندهای در نجات عراق داشت. در شرایطی که احتمال سقوط عراق در برابر داعش وجود داشت، ایشان با هدایتهای رهبر شهید وارد میدان شد و نقش مؤثری در مهار این تهدید ایفا کرد. مهمترین ویژگی اقدام شهید سلیمانی، بومیسازی مقاومت بود. مردم عراق همانگونه که در بزرگداشت شهید سلیمانی سنگتمام گذاشتند و نشان دادند خون ملت ایران و عراق در هم آمیخته است، امروز نیز همان صحنه را در مراسم تشییع رهبر شهید مشاهده میکنید.»
او بر این باور است که ما آزمونهای دشواری را پشتسر گذاشتهایم و بارها نشان دادهایم که در سختیها کنار یکدیگر میایستیم. راهپیمایی اربعین در عراق نیز امسال زودتر آغاز شد و این حرکت، همزمان با مراسم تشییع پیکر رهبر شهید، رنگ و بوی متفاوتی به خود گرفت.
