بن زاید به نتانیاهو در مورد عملیات ۷ اکتبر هشدار دادهبود / سنوار در حال مذاکره بود اما به دلیل بدعهدی نتانیاهو تصمیم به عملیات گرفت
روزنامه اسرائیلی هاآرتص جزئیات بیسابقهای از کانالهای دیپلماتیک پنهان میان امنیت داخلی اسرائیل و حماس و هشدار «زلزله» از طرف حماس در صورت معطل ماندن نتیجه مذاکرات افشا شده است.
این گزارش بر اساس یافتههای کتاب «ربودهشدگان: ۸۴۳ روز رهاسازی» نوشته شلومی الدار، روزنامهنگار سرشناس اسرائیلی، تنظیم شده است.
در اواخر سپتامبر ۲۰۲۳، حدود یک هفته و نیم پیش از حمله ۷ اکتبر، محمد بنزاید، رئیس امارات متحده عربی، در یک تماس تلفنی محرمانه ۴۵ دقیقهای با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، هشداری شدیداللحن درباره تحرکات حماس ارائه کرد.
بنزاید تصریح کرد که یحیی سنوار، رهبر حماس در غزه، در حال برنامهریزی یک عملیات بزرگ علیه اسرائیل است. به باور رئیس امارات، این رویداد نهتنها به خونریزی گسترده میانجامید، بلکه ثبات منطقهای و پیمانهای ابراهیم را به خطر میانداخت.
این مکالمه از طریق یک تلفن ویژه و امن که توسط نماینده سفارت امارات به دفتر نخستوزیری برده شده بود انجام شد. مشاور ارشد بنزاید که یک فلسطینی اهل غزه است نیز در این مکالمه حضور داشت.
همزمان با این تماس، عابس کامل، وزیر اطلاعات وقت مصر، نیز هشداری مشابه و مستقیم به دفتر نخستوزیری اسرائیل منتقل کرد. کامل تأکید کرده بود که اوضاع غزه به مرحله انفجار رسیده و تحرکات غیرعادی حماس نشاندهنده یک اقدام بیسابقه است.
نخستوزیر اسرائیل در پاسخ به این هشدارها، با آرامش برخورد کرد و مدعی شد تحرکات حماس مربوط به کرانه باختری است. او به بنزاید اطمینان داد که تلآویو برای هر سناریویی آمادگی کامل دارد.
بنزاید بعداً جزئیات این هشدار و احساس خود مبنی بر انفجار قریبالوقوع اوضاع را با ویلیام برنز، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA)، نیز در میان گذاشت.
با این حال، نتانیاهو این اطلاعات حیاتی را در اختیار رونن بار، رئیس شینبت، دیوید بارنیا، رئیس موساد و هرتزی هالوی، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، قرار نداد.
مذاکرات محرمانه «هدنه» و طرحهای اقتصادی قبل از انفجار
این هشدار در شرایطی مطرح شد که طی چند ماه پیش از ۷ اکتبر، کانالهای محرمانهای میان اسرائیل و حماس با تایید نخستوزیر وقت در جریان بود.
هدف این مذاکرات، دستیابی به یک توافق آتشبس طولانیمدت (هدنه) و بهبود وضعیت اقتصادی نوار غزه بود. این گفتگوها از اوایل سال ۲۰۲۳ بهصورت کاملاً محرمانه آغاز شده بود.
از سوی حماس، غازی حمد، عضو دفتر سیاسی حماس، مدیریت گفتگوها را بر عهده داشت. در کنار او، یک فعال ارشد فتح با نام مستعار «چشمزغالی» بهعنوان واسطه میان حماس و شینبت عمل میکرد.
مذاکرات در منزل ناصر سراج، معاون سابق دفتر امور مدنی تشکیلات خودگردان در غزه، برگزار میشد. نمایندگان شینبت از آن سوی خط تلفن در جریان تمام جزئیات قرار میگرفتند.
این طرح شامل توسعه اقتصادی، ایجاد مناطق تجاری مرزی و پروژه انرژی موسوم به G4G (ارسال گاز طبیعی از میدان «غزه مارین») بود. همچنین امکان رفتوآمد ساکنان غزه از طریق فرودگاه شرمالشیخ مطرح شده بود.
در بخش تبادل اسرا، سنوار ابتدا خواستار آزادی ۵۰۰ زندانی در ازای چهار اسیر اسرائیلی بود. اما پس از مذاکرات فشرده، با آزادی ۳۰ زندانی (شامل ۲۰ محکوم به حبس ابد) موافقت کرد.
با وجود موافقت اولیه شینبت با این فهرست، نتانیاهو بارها از تشکیل جلسه وزرا برای تصویب نهایی توافق خودداری کرد. علت این تعلل، ترس از واکنش جناحهای افراطی کابینه و جنجالهای رسانهای بود.
وقتی سنوار از بینتیجه ماندن روند مذاکرات ابراز نارضایتی کرد، واسطهها تلاش کردند او را آرام کنند. آنها توضیح دادند که نخستوزیر اسرائیل درگیر بحرانهای سیاسی داخلی و اصلاحات قضایی است.
| محورهای طرح هدنه تابستان ۲۰۲۳ | وضعیت توافق قبل از ۷ اکتبر |
| پروژه انرژی (G4G) | موافقت اولیه طرفین |
| مناطق تجاری مرزی | توافق بر سر ایجاد هزاران شغل |
| آزادسازی ۳۰ زندانی فلسطینی | تایید امنیتی؛ معطل مانده در کابینه اسرائیل |
کلیدواژه «زلزله»؛ وقتی خطوط ارتباطی قطع شد
در اوایل سپتامبر ۲۰۲۳، سنوار که از تعلل طرف اسرائیلی به تنگ آمده بود، ناگهان تمامی ارتباطات خود را با تیم مذاکرهکننده قطع کرد.
رهبر حماس در غزه در اواسط سپتامبر در دیداری حضوری با واسطه فتح، هشدار داد: «اگر اسرائیلیها پیش نروند، رویدادی شبیه به زلزله (زلزال) در انتظارشان خواهد بود.»
واسطه فتح که از این پیام نگران شده بود، با مشاور بنزاید مشورت کرد. آنها پس از ارزیابی مجدد و برگزاری دیدار دیگری در غزه، مطمئن شدند که حماس قصد آغاز یک جنگ فراگیر را دارد.
این پیام نهایتاً در ۱۵ سپتامبر به شینبت منتقل شد. رونن بار بلافاصله خواستار گفتگوی تلفنی با نخستوزیر شد که توسط آبی گیل، دبیر نظامی نخستوزیر، هماهنگ گردید.
در ۱۷ سپتامبر، جلسهای با حضور یوآو گالانت، وزیر جنگ وقت اسرائیل، برگزار شد. بار در این جلسه ارزیابی کرد که احتمالاً حماس به دنبال ربودن شهروندان برای افزایش فشار است.
رئیس شینبت توصیه کرد که اقدامات دفاعی تشدید شده یا ضربه پیشدستانهای علیه رهبران حماس صورت گیرد. اما در جلسه اول اکتبر نیز نخستوزیر دستور داد برنامهها آماده شود ولی اوضاع آرام نگه داشته شود.
در تمام این جلسات، نخستوزیر اسرائیل هیچ اشارهای به تماس تلفنی خود با بنزاید یا هشدارهای دریافتشده از سوی عابس کامل، وزیر اطلاعات وقت مصر، نکرد.
به گفته مقامات امنیتی، اگر تلآویو هشدارهای امارات و مصر را کنار هم قرار میداد، تحلیل متفاوتی از علت خروج ناگهانی سنوار از مذاکرات به دست میآمد.
پیشه رابطه سنوار و اسرائیل به سال ۲۰۱۱ و مبادله گیلعاد شلیط بازمیگشت. او پس از آزادی، استراتژی دوگانه تقویت توان نظامی و در عین حال بررسی امکان توافق اقتصادی را پیش میبرد.
او در سال ۲۰۱۷ حتی با محمد دحلان، چهره برجسته سابق فتح، در القاهرة دیدار کرد تا از طریق او و مصر، پیامهایی برای تسریع در رفع محاصره غزه به تلآویو بفرستد.
در سال ۲۰۱۸ نیز سنوار یادداشتی به زبان عبری با مضمون «ریسک حسابشده» برای نخستوزیر اسرائیل فرستاده بود که مئیر بنشبات، رئیس وقت شورای امنیت ملی اسرائیل، بعدها به آن اشاره کرد.
با این حال، با بروز همهگیری کرونا و وقوع انتخاباتهای متعدد در اسرائیل، تمام کانالهای ارتباطی معلق شد و حماس تمرکز خود را بر آمادهسازیهای نهایی عملیات نظامی گذاشت.
ساعات نخست ۷ اکتبر؛ فرصتهای سوزاندهشده برای آزادی اسرا
در عصر ۷ اکتبر، تنها ساعاتی پس از آغاز حمله، محمد بن عبد الرحمن آل ثانی، نخستوزیر قطر، با بارنیا تماس گرفت.
نخستوزیر قطر اعلام کرد که تحت فشار مستقیم دوحه، اسماعیل هنیه و خلیل الحیه پذیرفتهاند تمامی اسرای غیرنظامی را فوراً و بدون قید و شرط آزاد کنند.
با این حال، پاسخ اولیه رئیس موساد امتناع از هرگونه گفتگو بود. بارنیا تاکید کرد که تلآویو حاضر به هیچگونه مذاکرهای در این مرحله نیست.
همزمان، روحی مشتهی، دستیار ارشد سنوار، با سمیر مشهراوی، دستیار دحلان، تماس گرفت و پیامی مشابه داد.
او تاکید کرد حماس آمادگی دارد تمام غیرنظامیان زیر ۱۸ سال و بالای ۵۰ سال را بدون دریافت هیچ امتیازی آزاد کند، مشروط بر اینکه واسطهای برای آغاز مذاکرات تعیین شود.
دحلان این پیام را به شینبت منتقل کرد، اما پاسخ غیررسمی تلآویو این بود که هدف اصلی فقط جنگ و نابودی کامل حماس است.
وزارت خارجه آمریکا به ریاست انتونی بلینکن، وزیر خارجه آمریکا، نیز ابتدا روند مذاکرات را به مدت سه روز به تعویق انداخت تا شرایط میدان مشخصتر شود.
در نهایت در ۱۴ اکتبر، بارنیا برای آغاز مذاکرات راهی دوحه شد. اما در این فاصله با شدت گرفتن حملات، حماس شروط خود را سختتر کرده بود.
برخی فرماندهان سابق ارتش، از جمله دورون هادار، مراجع سابق واحد مذاکرات ارتش اسرائیل، تاکید داشتند که در همان روزهای اول امکان دستیابی به توافق و نجات جان اسرا وجود داشت.
با این حال، اوفیر فالک، مشاور سیاسی نتانیاهو، هرگونه گفتگو در مراحل اولیه را رد کرد و خواستار رویکرد کاملاً نظامی شد.
دفتر نخستوزیری اسرائیل با انتشار بیانیهای، تمامی ادعاهای مطرحشده درباره دریافت هشدار از رئیس امارات را «دروغ محض» خوانده و تکذیب کرده است.
با این حال، مقامات ارشد سابق شینبت و ارتش تاکید کردهاند که هیچ اطلاعاتی از این مکالمات در روزهای حساس پیش از نبرد به دست آنها نرسیده بود.
