حس پرسشگری را در آینده‌سازان تقویت کنید
ایده روز: سی‌وسومین اجلاس سراسری نماز با پیام آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب در تالار قدس حرم مطهر رضوی برگزار شد.
سی‌وسومین اجلاس سراسری نماز با محور «اقامه نماز در اندیشه و عمل امام شهید آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای» در حرم مطهر امام رضا (ع) برگزار شد و سخنرانان این اجلاس بر ضرورت تبدیل نماز از یک برنامه محدود و مناسبتی به یک جریان مستمر در زندگی فردی و اجتماعی تأکید کردند.
حجت‌الاسلام محسن قرائتی، رئیس ستاد اقامه نماز کشور در این اجلاس با تبیین راهکار‌های عملی برای ترویج فرهنگ نماز، بر ضرورت پیوند تبلیغ دین با مسائل واقعی زندگی مردم و استفاده حداکثری از فضای مراکز آموزشی، اظهار کرد: برای اقامه و ترویج نماز، صرفاً تولید محتوا کافی نیست، بلکه باید شیوه ارتباط با مخاطب و نحوه انتقال مفاهیم دینی نیز مورد توجه قرار گیرد.
رئیس ستاد اقامه نماز کشور افزود: یکی از مسائل مهم در عرصه تبلیغ، شناخت مخاطب است و نمی‌توان برای همه گروه‌ها با یک زبان و روش واحد سخن گفت، زیرا کودک، نوجوان، جوان، دانشجو، سرباز و خانواده هرکدام شرایط و نیاز‌های خاص خود را دارند و اگر این تفاوت‌ها در برنامه‌ریزی‌های فرهنگی مورد توجه قرار نگیرد، بخشی از ظرفیت تبلیغ از دست خواهد رفت.
وی بیان کرد: اگر قرار است نسل آینده با نماز مأنوس باشد، باید از همان سال‌های کودکی برای ارتباط با آنان برنامه‌ریزی کنیم و سخن گفتن با آنان نیازمند زبان، مثال و شیوه‌ای متناسب با سن و فضای ذهنی آنان است. نباید منتظر بمانیم که جوانان همیشه به مسجد یا جلسه دینی بیایند، بلکه خود ما باید به سراغ آنان برویم؛ روحانی می‌تواند در مدرسه، دانشگاه، خوابگاه دانشجویی، پادگان و دیگر محیط‌هایی که با جوانان ارتباط دارد، حضور پیدا کند و با آنان گفت‌و‌گو داشته باشد.
الف ممدوده به جای الف مقصوره!
حجت‌الاسلام قرائتی در ادامه به بازگویی خاطره‌ای از رهبر انقلاب پرداخت و تصریح کرد: حدیثی داریم که بزرگ‌ترین دشمن تو نفس تو است؛ «اعدی عدوک نفسک». من متن عربی این حدیث را با الف ممدوده (ء) روی حرف «ی» درکلمه اعدی نوشته بودم: رهبر شهید انقلاب این متن عربی را دیده بودند و به من تذکر دادند که این عبارت را بایدبا الف مقصوره (اعدی) می‌نوشتم نه با الف ممدوده (اعدا)؛ همانند موسی که «ی» آن نیاز به الف مقصوره دارد.
وی ادامه داد: رهبر انقلاب با این همه گرفتاری، حالا الف ممدوده من را هم زیر بالشت می‌گذارد و به من تذکر می‌دهد! ما باید سراغ بچه‌ها برویم؛ منتظر دعوت نباشید. بسیاری از آیات قران «جاء» دارد که یعنی انبیا رفتند سراغ مردم.
قرائتی گفت: همه مردم مانند یکدیگر نیستند و یک شیوه تبلیغ نمی‌تواند برای همه افراد نتیجه یکسان داشته باشد؛ بنابراین در کنار تبلیغ عمومی باید به تبلیغ خصوصی و ارتباط مستقیم با افراد نیز توجه شود تا بتوان پرسش‌هایی را پاسخ داد که در جلسات رسمی امکان طرح آنها وجود ندارد.
رئیس ستاد اقامه نماز کشور افزود: از قصه نباید غافل شویم، زیرا داستان و مثال می‌تواند مفاهیم دینی را برای مخاطب قابل‌فهم‌تر کند و قرآن کریم نیز برای بیان بسیاری از مفاهیم از داستان و تجربه‌های تاریخی استفاده کرده‌است. هدف آموزش دینی این نیست که فقط مجموعه‌ای از مطالب را به مخاطب منتقل کنیم، بلکه باید این معارف در رفتار و زندگی او اثر بگذارد و برای تحقق این هدف، باید میان علم، عمل و زندگی ارتباط برقرار شود تا نماز در متن زندگی مردم قرار گیرد.
قرائتی: تبدیل‌سازی خوب نداریم
رئیس ستاد اقامه نماز افزود: باید از جوانان سؤال کنیم که چه چیزی برای آنان مفید است و اگر جوان را در برنامه‌ریزی فرهنگی شریک کنیم، شناخت دقیق‌تری از نیاز‌های او به دست می‌آوریم، چراکه برنامه فرهنگی با یک جلسه مقطعی به نتیجه نمی‌رسد و ارتباط با کودک و جوان نیازمند حضور مستمر است. مدرسه و دانشگاه از مهم‌ترین عرصه‌های ارتباط با نسل جدید هستند و باید از این ظرفیت برای آموزش قرآن و نماز استفاده شود.
وی در ادامه به بازگویی خاطره‌ای پرداخت: دروس سطح حوزه را که تمام کردیم، در بین گرایش‌های مختلف دروس اجتهاد روحانیت، گفتم روحانی اطفال بشوم بهتر است! همان‌طور که پزشک اطفال داریم، روحانی اطفال هم داشته باشیم؛ همان‌طور که آبیاری قطره‌ای هم داریم، تفسیر قطره‌ای هم داشته باشیم.
قرائتی افزود: علت اینکه در مساجد ما تفسیر کم مطرح می‌شود این است که ما تبدیل‌سازی خوبی نداریم. مثلاً در قرآن آمده‌است که ابراهیم (ع) به عموی خود انذار کرد و هشدار یکتاپرستی داد. حالا این قضیه برای یک فرد اروپایی چه فایده‌ای دارد که بگوییم یک فردی به عمو یا پدر خود درس یکتاپرستی داد؟! همین قضیه را اگر این‌گونه بازگو کنیم که در اصلاح اسلامی و ارشاد و امر به معروف، سن شرط نیست.
همان‌طور که قرآن از قول حضرت ابراهیم می‌گوید «لابیه»، ما هم نباید بگوییم در اصلاح و ارشاد، کوچک‌تر نباید به بزرگ‌تر حرفی بزند. حرف درست را باید مطرح کرد، اگرچه حرف درست از سوی یک کوچک‌تر خطاب به بزرگ‌تر گفته شود.
وی ادامه داد: در اصلاح و ارشاد و امر به معروف، عدد هم شرط نیست. حضرت ابراهیم (ع) تنها بود، ولی آزر به همراه دار و دسته‌اش بود. قرآن هم در این رابطه می‌گوید «قال لابیه و قومه».
کاظمی: بیش از ۶۷ هزار نماز جماعت در مدارس برگزار می‌شود
در ادامه این نشست، علیرضا کاظمی وزیر آموزش و پرورش با بیان اینکه نهادینه‌سازی نماز یکی از برنامه‌های اصلی این وزارتخانه است، اظهار کرد: بیش از ۶۷ هزار نماز جماعت در مدارس کشور برگزار می‌شود و ۱۰ هزار مسجد و مدرسه نیز برای تقویت پیوند میان این دو نهاد هدف‌گذاری شده‌اند. وی گفت: نماز فراتر از یک نیاز جاری روح و هوای جامعه است و دست‌اندرکاران امور تربیتی باید شرایط اقامه نماز را برای نسل نو هموار کنند.
کاظمی افزود: مدارس باید به نمازخوانی نوجوانان مزین شوند و معلمان و مدیران مدارس نیز باید دانش‌آموزان را با گفتار و رفتار به نماز دعوت کنند.
وزیر آموزش و پرورش با اشاره به تدوین نقشه راه اقامه نماز در این وزارتخانه گفت: برای بخش‌های مختلف آموزش و پرورش برنامه‌های جداگانه‌ای در زمینه نماز تعریف شده و تمام ظرفیت‌های این وزارتخانه برای توسعه فرهنگ اقامه نماز به کار گرفته می‌شود. وی تأکید کرد: هدف آموزش و پرورش تنها نماز خواندن دانش‌آموزان در مدرسه نیست، بلکه تربیت نمازگزاران واقعی است و تحقق این هدف به همکاری خانواده، مسجد، مدرسه و نماز جمعه نیاز دارد.
کاظمی مهارت دعوت به نماز را یکی از نیاز‌های مهم نظام تعلیم و تربیت دانست و گفت: این مهارت باید به مدیران، معلمان، مربیان و به‌ویژه ائمه جماعات مدارس آموزش داده شود. وی افزود: برنامه‌های نماز آموزش و پرورش در شش محور طراحی شده که نخستین محور آن برگزاری نماز در تمام مدارس کشور است.
وزیر آموزش و پرورش همچنین از فعالیت سازمان نوسازی مدارس برای ساخت و تجهیز نمازخانه‌ها خبر داد و گفت: بیش از ۶۷ هزار نماز جماعت در مدارس برگزار می‌شود.
کاظمی با اشاره به هدف‌گذاری ۱۰ هزار مسجد و مدرسه برای ایجاد پیوند میان این دو نهاد گفت: این میزان کافی نیست و باید این ارتباط توسعه پیدا کند.
وی همچنین از برگزاری اجلاسیه‌های نماز دانش‌آموزی در بیش از ۶۰ هزار مدرسه خبر داد و گفت: این برنامه‌ها با هدف تجلیل از فعالان نماز، انتقال تجربه و معرفت‌افزایی در ۷۰۰ منطقه آموزش و پرورش و ۳۲ استان برگزار شده‌است.
وزیر آموزش و پرورش افزود: هشت دوره طرح تشرف برگزار شده و طرح «شهر من، شهر نماز» نیز در دستور کار قرار گرفته‌است.
کاظمی همچنین به تشکیل شبکه راهبران نماز اشاره کرد و گفت: یک هزار و ۸۰۰ نیروی دغدغه‌مند و داوطلب حوزه نماز به عنوان راهبران نماز مدارس انتخاب شده‌اند تا ضمن رصد و آسیب‌شناسی، به مدارس در این زمینه کمک کنند.
حدادعادل: ایمان با قانون ایجاد نمی‌شود
در ادامه غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با تأکید بر نقش تربیت دینی در نهادینه‌سازی نماز گفت: با وضع قانون نمی‌توان ایمان را در درون مردم ایجاد کرد و تربیت دینی نیازمند یک کار طولانی فرهنگی است.
وی با اشاره به اهتمام رهبر شهید انقلاب اسلامی به نماز اظهار کرد: برنامه‌های ایشان به‌گونه‌ای تنظیم می‌شد که یا به نماز ختم شود یا پس از نماز آغاز شود و وقت نماز به فعالیت دیگری اختصاص پیدا نمی‌کرد.
حدادعادل افزود: توجه به نماز جماعت، نوافل و به‌ویژه نماز اول وقت از دیگر ویژگی‌های این سیره بود.
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با اشاره به جایگاه نماز در حکومت دینی گفت: در یک جامعه دینی دو مسیر برای اجرای احکام وجود دارد؛ مسیر فرهنگی و تربیتی برای تقویت ایمان و مسیر قانونی برای برخورد با تخلف‌ها.
وی تصریح کرد: هر دو مسیر لازم است، اما در حکومت دینی اصل باید تربیت انسان‌ها بر پایه ایمان، یقین و باور درونی باشد.
حدادعادل گفت: اگر مردم از درون به ارزش‌های دینی و قانون باور داشته باشند، نیاز به برخورد‌های قانونی به حداقل می‌رسد؛ زیرا قانون زمانی کارآمد است که کسانی که از آن تخطی می‌کنند در اقلیت باشند.
وی نماز را یکی از مهم‌ترین ابزار‌های تربیت دینی دانست و تأکید کرد: ایمان با وضع قانون ایجاد نمی‌شود، بلکه به یک کار مستمر فرهنگی و تربیتی نیاز دارد.
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی همچنین بر ضرورت ایجاد نمازخانه در اماکن عمومی، شهرداری‌ها، پارک‌ها، تفرجگاه‌ها و مسیر‌های بین‌راهی تأکید کرد و گفت: در برخی تفرجگاه‌ها با وجود حضور صد‌ها و هزاران نفر، امکانات مناسب برای نماز و وضو وجود ندارد.
حاج‌علی‌اکبری: ۱۰ هزار مسجد برای کنشگری اجتماعی آماده شده‌اند
حجت‌الاسلام والمسلمین محمدجواد حاج‌علی‌اکبری رئیس شورای سیاست‌گذاری ائمه جمعه نیز با تأکید بر ضرورت بازگشت مسجد به متن زندگی مردم اظهار کرد: مجموعه پیام‌های رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره نماز یک منظومه جامع است که ابعاد فکری، نظری و عملی نماز را تبیین می‌کند.
وی گفت: در نگاه رهبر شهید، مسجد مرکز همه خوبی‌هاست؛ هم محل عبادت و ذکر خداست و هم محل ارتباط و زندگی مردم.
حاج‌علی‌اکبری افزود: مسجد مرکز تربیت مؤمن و پایگاه جامعه‌سازی است و در مسیر حرکت به سوی تمدن اسلامی نیز نقش اساسی دارد.
رئیس شورای سیاست‌گذاری ائمه جمعه با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای احیای مساجد گفت: قرارگاه‌های مسجد طی حدود سه سال گذشته با همکاری نهاد‌های مرتبط شکل گرفته و قرارگاه مرکزی، استانی و شهرستانی ایجاد شده‌است. وی همچنین از راه‌اندازی سامانه مرکزی اطلاعات مساجد خبر داد و گفت: بیش از ۷۵ هزار مسجد در این سامانه ثبت شده‌است. حاج‌علی‌اکبری افزود: حدود ۱۰ هزار مسجد از میان این مساجد برای کنشگری اجتماعی، امداد اجتماعی و فعالیت در محیط پیرامونی آماده شده‌اند.
وی تأکید کرد: این طرح گام نخست است و باید با همراهی مردم، جوانان، بسیجیان و ائمه جماعات، این مساجد به مراکز زنده، مؤثر و فعال در محله تبدیل شوند.
رئیس شورای سیاست‌گذاری ائمه جمعه همچنین به موضوع حکمرانی محلی با محوریت مسجد اشاره کرد و گفت: این ایده مورد توجه رهبر شهید انقلاب قرار گرفته بود و طرح ۱۰ هزار مسجد نیز در همین چارچوب تعریف شده‌است. وی افزود: قرار است مساجد در حوزه خدمت‌رسانی، امداد و نجات و آمادگی در شرایط بحران نقش فعال داشته باشند و این اقدامات بر محور نماز و به‌ویژه نماز جماعت شکل گیرد. حاج‌علی‌اکبری در پایان گفت: مسجد می‌تواند هم تولیدکننده سبک زندگی اسلامی و هم یکی از نماد‌های تمدن اسلامی باشد.
آیت‌الله علم‌الهدی: اقامه نماز باید آثار اجتماعی خود را نشان دهد
آیت‌الله سیداحمد علم‌الهدی نماینده ولی‌فقیه در خراسان رضوی و امام جمعه مشهد نیز با تأکید بر تفاوت میان «نماز خواندن» و «اقامه نماز» اظهار کرد: اقامه نماز تنها به معنای خواندن نماز نیست بلکه به معنای بنده‌سازی برای خداوند، پیوند دادن زندگی بشر با عبودیت و احیای آثار نماز در عرصه‌های فردی و اجتماعی است.
وی با اشاره به آیه قرآن درباره نقش نماز در بازداشتن انسان از فحشا و منکر گفت: اگر نماز در جامعه اقامه شود باید آثار آن در رفتار اجتماعی و کاهش آسیب‌های اخلاقی و اجتماعی نیز مشاهده شود.
آیت‌الله علم‌الهدی با اشاره به داستان حضرت ابراهیم (ع) و اسکان حضرت اسماعیل (ع) و حضرت هاجر (س) در مکه گفت: هدف حضرت ابراهیم (ع) از این اقدام، اقامه نماز بود و این موضوع نشان می‌دهد اقامه نماز مفهومی فراتر از انجام فردی این فریضه دارد.
وی افزود: نماز باید در مظاهر اجتماعی زندگی نیز خود را نشان دهد و نباید تنها به محیط خانه محدود شود.
امام جمعه مشهد با اشاره به فرارسیدن وقت نماز در محیط‌های اجتماعی گفت: باید بررسی شود که آیا با فرارسیدن وقت نماز در ادارات، بازارها، کسب‌وکار‌ها و دیگر محیط‌های اجتماعی تغییری در روند فعالیت‌ها ایجاد می‌شود یا خیر.
وی تصریح کرد: باید با فرارسیدن وقت نماز، مسیر فعالیت ادارات و مجموعه‌های اجتماعی به سمت نمازخانه و اقامه نماز جماعت تغییر کند و در این زمینه همچنان با کمبود‌هایی مواجه هستیم.
آیت‌الله علم‌الهدی با اشاره به نقش نماز در رسیدن جامعه به تمدن اسلامی تأکید کرد: اگر اقامه نماز زمینه‌ساز رسیدن جامعه به تمدن اسلامی است، آثار اجتماعی نماز نیز باید در زندگی مردم آشکار شود.
وی همچنین گفت که بی‌تفاوتی نسبت به آسیب‌های اجتماعی با مفهوم اقامه نماز سازگار نیست و برای تحقق واقعی اقامه نماز باید آثار آن در رفتار و مناسبات اجتماعی مشاهده شود.
پیام رهبر معظم انقلاب به سی‌وسومین اجلاس سراسری نماز
نماز پشتوانه جهاد و فتح و ظفر در مبارزه امروز ملت است
پیام حضرت آیت‌الله مجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی به سی‌وسومین اجلاس سراسری نماز در محل برگزاری این اجلاس در تالار قدس حرم مطهر رضوی به این شرح قرائت شد:
«توجه به امر والای «اقامه نماز» و به صورت خاص برگزاری اجلاس نماز، از جمله اقدامات ضروری و بایسته‌ای است که از ابتدای دهه ۷۰ در کشور به همت عالِم مجاهد و مردمی، استاد قرآن و مبلّغ زبردست حجت‌الاسلام‌والمسلمین قرائتی دامت‌برکاته شکل گرفته‌است. اهتمام ویژه رهبر عظیم‌القدر شهید اعلی‌الله‌مقامه‌الشّریف به این امر و توصیه‌های مهم، مستمر و مؤکد ایشان در پیام‌های مربوط به سی و دو اجلاس گذشته نیز بر اهمیت این خط مشی می‌افزاید. بی‌شک سخن گفتن یا نوشتن پیرامون نماز، در شأن و تراز وحی الهی و کلمات پیامبر اکرم صلّی‌الله‌علیه وآله وسلّم و ائمّه معصومین علیهم‌الصّلاة و السّلام است و قلم امثال این‌جانب، کوچک‌تر از آن است که در باب عمق معارف نماز مطلبی بنگارد، اما هویت و اقتضائات جامعه اسلامی و وظایف خادمان آن خصوصاً رهبری انقلاب اسلامی چنان ایجاب می‌کند که چند جمله‌ای از این جهت برای خودم و آحاد مردم و مسئولان متذکر شوم.
نماز از جمله زیباترین نعمت‌های بزرگ حضرت حق جل‌وعلا، برترین نهاد و نماد و ستون دین، رشته اتصال هر یک از ما برای ارتباط نزدیک و مستقیم با منبع لایتناهی و لایزال الهی است. این اکسیر فلاح و رستگاری و رکن حیات طیبه، هم پشتوانه مستحکم و مستمر و ذخیره تمام‌نشدنی انسان در مبارزه با شیطان نفس و شیطان‌های دنیوی است، و هم چشمه جوشان عشق و امید و مهربانی و آرامش است، و نزول برکات و فراوانی ارزاق الهی از ناحیه اقامه نماز و استغفار صورت گرفته و افزایش می‌یابد.
اما فریضه نماز، تنها یک تکلیف فردی نیست و بنا بر آموزه قرآن، برپاداشتن نماز، او‌لین ثمره و نشانه حکومت صالحان است که «اَلّذینَ اِنْ مَکنّاهُم فی الأرضِ اَقاموا الصَّلاه». [۱]بیان این آیه دقیقاً پس از آیه وعده نصرت الهی در مورد یاران خداوند متعال و جهاد آنها در سوره مبارکه حج نشان می‌دهد اقامه نماز به‌عنوان تکیه‌گاه مستحکم ذکر خدا و امید و اعتماد به او، نقش ویژه‌ای در جهاد و فتح و ظفر در میدان‌های مبارزه خصوصاً میدان مبارزه‌ای که امروز پیش روی ملت ایران است، دارد.
امروز که شرط مکنت و قدرت مردم عزیز ایران بیش از پیش فراهم شده‌است، یکایک ملت مبعوث، مخاطب این دستور مکر‌ر الهی برای اقامه نماز هستند که «اَقیموا الصَّلاه». علاوه بر این، همه اشخاص مؤثر در جامعه از پدران و مادران و خانواده‌ها تا معلمان و دوستان، از اساتید و نخبگان تا چهره‌های شناخته‌شده و افراد مشهور، و نیز تمامی نهاد‌ها و دستگاه‌های فرهنگ‌ساز از جمله مساجد، نماز‌های جمعه، مدارس، دانشگاه‌ها، حوزه‌های علمیه، صداوسیما، فعالان فرهنگی و اجتماعی، و بسیج مردمی خصوصاً آنهایی که با قشر نوجوان و جوان در ارتباط هستند، مسئولیت مضاعف در این امر دارند.
اقامه نماز در همه مراحل تکمیلی و سطوح تکاملی‌اش در پهنه جامعه و کشوری که پرچم اسلام ناب محمدی صلّی‌الله علیه و آله وسلّم را برافراشته و به حاکمیت اسلام مفتخر شده، در زمره اهم امور است و برای فراهم شدن زمینه طی طریق از مرحله نهضت و انقلاب اسلامی تا مرحله جامعه اسلامی، امری ضروری است و بعد از آن است که نِیل به مرحله تمدن اسلامی میسور خواهد شد. نهادینه شدن و فراگیر و همگانی شدن نماز و آنگاه تلاش عمومی برای نیکو به‌جای آوردن آن، دو ضلع اصلی خط تلاش برای وصول به این مهم است و آبادانی مساجد و سایر تمهیدات برای گسترش کمیت و ارتقای کیفیت صوری نماز‌های جماعت و جمعه، مقد‌مات لازم برای دست یافتن به این مقصد مهم می‌باشند. در همه این موارد، نقش ائمه جماعات و جمعه که باید مأمن مردم و گوش شنوا و پذیرای درد دل‌های ایشان باشند، بسیار برجسته است.
امیدوارم که با تفضلات الهی و توجه و دعای خاص سرورمان عجّل‌الله تعالی فرجه‌الشّریف، ملت و کشور عزیزمان در امر اقامه نماز و بهره‌مندی از فیوضات و برکات آن موفق و مؤید باشند.»
