دعوت از دختران مسلمان آذربایجان برای تحصیل در ایران
ایده روز: «تحصیل دانش» محرومیتی است که دولت آذربایجان برای دختران محجبه این سرزمین در نظر گرفته تا از این طریق نسل آینده مسلمانان مؤمن و معتقد این کشور بی‌سواد بار بیایند تا در آینده‌ای نه چندان دور قشر مسلمان و معتقد با بدنه جامعه شکافی عمیق پیدا کنند و به عنوان قشری که از سواد آکادمیک و فرهنگ دور نگه داشته شده، توانایی و قابلیت‌های حضور اجتماعی و نقش‌آفرینی‌شان کاهش یابد. حالا، اما در گام نخست جامعه آذربایجان با نگاهی دفعی به این اقدام دولت واکنش نشان داده و با راه‌اندازی پویش حمایت از دانش‌آموزان محجبه، بسیاری از زنان و دختران آذربایجانی که به حجاب معتقد نیستند هم حالا روسری سر می‌کنند تا این سیاست به شکست منتهی شود. با وجود این، با عنایت به سنگ‌اندازی دولت آذربایجان در مسیر تحصیل دختران محجبه، وظیفه هر کشور مسلمانی است که به یاری این زنان و دختران محجبه برود. حالا حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، در پیامی در شبکه‌های اجتماعی به‌طور رسمی از دختران آذربایجانی که به واسطه حجابشان از ورود به مدارس و دانشگاه‌ها منع می‌شوند دعوت کرده تا برای تحصیل به ایران بیایند.
سیمایی صراف در این ویدئو می‌گوید: «من به‌عنوان وزیر علوم جمهوری اسلامی ایران به دختران محجبه جمهوری آذربایجان که به دلیل داشتن حجاب از تحصیل منع شده‌اند، اعلام می‌کنم که می‌توانند برای ادامه تحصیل به ایران بیایند.»
وزیر علوم، تحقیقات و فناوری با تأکید بر آمادگی ایران برای پذیرش این دانشجویان می‌افزاید: «جمهوری اسلامی ایران آماده میزبانی از این دانشجویان است و ما میزبانان خوبی برای آنان خواهیم بود.»
دولت سکولار در جامعه‌ای با ۹۶ درصد مسلمان
چالش‌های دولت سکولار در جامعه‌ای دین‌مدار را می‌توان به عینه در کشور آذربایجان مشاهده کرد. بر اساس گزارش آزادی بین‌المللی مذاهب وزارت خارجه امریکا در سال ۲۰۲۳ و گزارش سالانه ۲۰۲۶ کمیسیون ایالات‌متحده درباره آزادی مذهبی بین‌المللی، حدود ۹۶ درصد جمعیت جمهوری آذربایجان مسلمانند. برآورد‌های رسمی نقل‌شده در این گزارش‌ها، ترکیب مسلمانان را حدود ۶۵ درصد شیعه و ۳۵ درصد اهل سنت معرفی می‌کنند.
هر چند این آمار به معنای یکسان بودن میزان دینداری همه شهروندان نیست، اما اهمیت اجتماعی حجاب را در کشوری با چنین ترکیب جمعیتی نشان می‌دهد. برای بسیاری از زنان و دختران مسلمان، حجاب بخشی از باور و التزام دینی است، نه صرفاً انتخابی در حوزه مد و پوشش.
حق آزادی دین در قانون
بر اساس ماده ۴۸ قانون اساسی جمهوری آذربایجان، هر فرد از آزادی وجدان برخوردار است و حق دارد دین خود را انتخاب کند، از باور‌های دینی پیروی کند یا هیچ دینی نداشته باشد و باور‌های خود را بیان کند.
در سطح بین‌المللی نیز ماده ۱۸ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی آزادی اندیشه، وجدان و دین را تضمین می‌کند. کمیته حقوق بشر سازمان ملل در تفسیر عمومی شماره ۲۲ توضیح داده‌است که آزادی ابراز دین می‌تواند از طریق پوشش و نماد‌های دینی نیز نمود پیدا کند. محدودیت دولتی بر این آزادی باید شرایط مقرر در میثاق را رعایت کند و نمی‌تواند صرفاً با استناد کلی به یک اصل سیاسی توجیه شود.
همچنین ماده ۲ پروتکل نخست کنوانسیون اروپایی حقوق بشر به حق آموزش می‌پردازد و بر احترام به حقوق والدین در زمینه باور‌های دینی و فلسفی تأکید دارد. شورای اروپا در توضیحات رسمی خود درباره این ماده، حق آموزش را از حقوق بنیادین مورد حمایت کنوانسیون معرفی می‌کند.
بر اساس ماده ۲۶ اعلامیه جهانی حقوق بشر، مواد ۲ و ۱۳ میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، مواد ۲ و ۲۸ کنوانسیون حقوق کودک و ماده ۱ کنوانسیون یونسکو علیه تبعیض در آموزش، حق برخورداری همگان از آموزش، اصل برابری فرصت‌های تحصیلی و ممنوعیت هرگونه تبعیض آموزشی، از جمله تبعیض مبتنی بر دین و اعتقادات مذهبی، مورد تأکید قرار گرفته‌است. بر این اساس، محروم‌سازی کودکان و نوجوانان از حق تحصیل صرفاً به دلیل پایبندی به باور‌ها و پوشش مذهبی آنان، مغایر با اصول بنیادین حقوق بشر است و در صورت احراز شرایط تبعیض، می‌تواند نقض تعهدات بین‌المللی مرتبط با حق آموزش و منع تبعیض محسوب شده و تبعات حقوقی خاص خود را به دنبال داشته باشد.
تکرار سیاستی شکست‌خورده
تاریخ کشف حجاب اجباری چه در جوامع مسلمانی مانند ایران و ترکیه و چه در جوامع با اکثریت غیرمسلمان همچون فرانسه حکایت از شکست این سیاست دارد. سیاست کشف حجاب در ترکیه که از سال ۱۹۸۰ به بهانه جلوگیری از نفوذ اسلام‌گرایی در ساختار قدرت آغاز شد و در ادامه نه فقط حضور زنان محجبه در دانشگاه‌ها و مشاغل دولتی با محدودیت شدید روبه‌رو شد، بلکه نهاد‌های آموزشی مذهبی نیز تحت فشار قرار گرفتند تا سکولاریسم در تمامی سطوح جامعه تثبیت شود. با وجود این، با تغییر فضای سیاسی و روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه، روند لغو این محدودیت‌ها آغاز شد. در سال ۲۰۱۰ میلادی، با اصلاح قانون اساسی و برگزاری همه‌پرسی، محدودیت‌های حجاب در نهاد‌های دولتی از میان رفت و در سال ۲۰۱۳ نیز نخست‌وزیر وقت، لغو کامل این ممنوعیت را اعلام کرد. این مسیر تحولی با وقایع نمادین، نظیر حضور اولین زن پلیس محجبه در مراسم رسمی نظامیان در سال ۲۰۱۶، به نقطه بازگشت آزادی پوشش در عرصه‌های عمومی و رسمی ترکیه رسید.
در ایران هم پروژه کشف حجاب اجباری در دوران رضاخانی اگرچه توانست پایه‌گذار برخی تغییرات در کشور شود و کار مدرن‌سازی ایران و حرکت در راستای پروژه جهانی‌سازی غرب را برای محمدرضا، پسر رضاشاه آسان‌تر کند، اما همین ماجرا هسته‌های اولیه نارضایتی مردم از هجمه به باورهایشان را گذاشت و نهایتاً اوج این نارضایتی‌ها در سال ۱۳۵۷ منجر به قیام مردم و فروپاشی حکومت پهلوی شد.
نتایج پژوهش‌های تازه نشان می‌دهد حتی در کشوری همچون فرانسه هم که سال‌هاست مبارزه با حجاب و محدودیت زنان محجبه را در دستور کار دارد، نه فقط آمار زنان و دختران محجبه فرانسوی کاهش نیافته، بلکه گرایش به حجاب در این کشور به‌خصوص در میان نسل جوان رو به افزایش است.
به گزارش الجزیره و به نقل از لاکروا، بر اساس نظرسنجی مؤسسه ایفوپ، ۴۵ درصد از زنان مسلمان ۱۸ تا ۲۴ ساله در سال ۲۰۲۵ اعلام کرده‌اند که حجاب دارند؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۰۳، ۱۶ درصد بوده است. در این نظرسنجی، ۳۸ درصد از زنان جوان شرکت‌کننده گفته‌اند که حجاب به آنها کمک می‌کند مسلمان بودن خود را نشان دهند و تعلق دینی‌شان را بیان کنند؛ در حالی که این میزان در سال ۲۰۱۶، ۲۳درصد بوده‌است.
بر اساس داده‌های مطرح‌شده در گزارش، ۴۴ درصد از زنان شرکت‌کننده گفته‌اند که برای جلوگیری از جلب توجه مردان حجاب می‌پوشند؛ ۴۲ درصد هدف خود را احساس امنیت عنوان کرده‌اند و ۱۵ درصد نیز گفته‌اند که نمی‌خواهند دیگران آنها را افرادی غیرمحجبه یا فاقد پوشش مناسب تلقی کنند.
سیاست باکو هم برای حجاب‌زدایی و حاکمیت مطلق سکولاریسم بر جامعه مسلمان آذربایجان، محکوم به شکست خواهد بود، اما تاریخ این ماجرا را در ذهن خود نگه می‌دارد و آیندگان درباره این اقدام دولت وقت آذربایجان قضاوت خواهند کرد.
