سقوط ۷۰ درصدی صادرات کود خاورمیانه؛ امنیت غذایی جهان در معرض تهدید
به گزارش ایرنا، درگیری‌های نظامی در خاورمیانه و محدودیت‌های ایجادشده در مسیر‌های کشتیرانی، عرضه کود‌های شیمیایی از این منطقه به بازار‌های جهانی را با اختلال جدی مواجه کرده است؛ موضوعی که به گفته تحلیلگران، نه‌تنها بازار جهانی کود، بلکه تولید محصولات کشاورزی و امنیت غذایی بسیاری از کشور‌ها را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.
تنگه هرمز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های راهبردی تجارت جهانی، همچنان با محدودیت‌های جدی در تردد دریایی روبه‌روست. نگرانی‌های امنیتی و خطر عبور کشتی‌های تجاری از این آبراه، حجم محموله‌های صادراتی را به‌شدت کاهش داده و مسیر انتقال مواد اولیه مورد نیاز صنایع کشاورزی را مختل کرده است.
عربستان سعودی برای کاهش آثار این بحران، انتقال زمینی کود‌های شیمیایی به بنادر خود در دریای سرخ را در دستور کار قرار داده است؛ با این حال، ظرفیت محدود این مسیر جایگزین نمی‌تواند به‌طور کامل جای حمل‌ونقل دریایی از مسیر تنگه هرمز را بگیرد.
کاهش ۷۵ درصدی صادرات کود از خاورمیانه
مادلین اورگارد، مدیر ارشد بخش داده‌های کشاورزی شرکت کپلر، با اشاره به ابعاد این اختلال اعلام کرده است که حجم صادرات کود‌های شیمیایی از منطقه حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد کاهش یافته است.
براساس داده‌های این شرکت، صادرات محموله‌های مورد بررسی در ماه سپتامبر به ۹۹۴ هزار تن رسیده؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۳ میلیون و ۴۱۰ هزار تن بوده است.
این کاهش چشمگیر، عرضه جهانی گوگرد، کود‌های نیتروژنی از جمله اوره و محصولات فسفاته را با محدودیت مواجه کرده است. به گفته اورگارد، در صورت تداوم شرایط امنیتی موجود، انتظار نمی‌رود حجم صادرات تا پایان سال به‌سرعت به سطح پیشین بازگردد.
چرا تنگه هرمز برای بازار جهانی کود اهمیت دارد؟
کشور‌های حاشیه خلیج فارس از تأمین‌کنندگان مهم کود‌های شیمیایی و مواد اولیه مورد نیاز برای تولید این محصولات در جهان هستند. امارات متحده عربی، عربستان سعودی و قطر در شمار صادرکنندگان اصلی این مواد قرار دارند؛ محصولاتی که برای افزایش بهره‌وری کشاورزی و تأمین نیاز غذایی کشور‌هایی مانند هند اهمیت زیادی دارند.
طبق داده‌های شرکت کپلر، منطقه خلیج فارس حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد تولید جهانی گوگرد و نزدیک به ۵۰ درصد تجارت دریایی این ماده را در اختیار دارد. بخش عمده این محموله‌ها از تنگه هرمز عبور می‌کنند.
اهمیت این منطقه در بازار اوره نیز قابل توجه است. کشور‌های حاشیه خلیج فارس حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد تولید جهانی اوره را در اختیار دارند، اما سهم آنها از تجارت دریایی این محصول به حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد می‌رسد.
از سوی دیگر، چین و هند به‌عنوان دو تولیدکننده بزرگ اوره در جهان، بخش عمده تولید خود را در بازار‌های داخلی مصرف می‌کنند. همین مسئله وابستگی بازار‌های بین‌المللی به صادرات دریایی کشور‌های خلیج فارس را افزایش داده است.
تداوم حملات و تهدید‌های امنیتی علیه کشتی‌های تجاری نیز بر نگرانی مالکان کشتی‌ها و شرکت‌های حمل‌ونقل افزوده و موجب اختلال بیشتر در جابه‌جایی محموله‌های صادراتی شده است.
تهدید تازه علیه تولید جهانی مواد غذایی
پیامد‌های بحران صادرات کود به بازار مواد اولیه محدود نمی‌شود. کاهش دسترسی کشاورزان به کود‌های شیمیایی می‌تواند میزان برداشت محصولات کشاورزی را کاهش دهد و هزینه تولید مواد غذایی را افزایش دهد.
کارشناسان هشدار می‌دهند در صورتی که کمبود کود ادامه پیدا کند، برخی کشاورزان ممکن است برای مدیریت هزینه‌ها، میزان مصرف کود یا سطح زیر کشت خود را کاهش دهند. چنین شرایطی می‌تواند در ادامه به افت تولید محصولات کشاورزی و تشدید تورم مواد غذایی منجر شود.
اورگارد در این زمینه هشدار داده است که کمبود کود‌های شیمیایی در شرایط فعلی ممکن است در سال آینده خود را به شکل کاهش برداشت محصولات کشاورزی و افزایش قیمت مواد غذایی در حلقه‌های بعدی زنجیره تأمین نشان دهد.
افزایش قیمت جهانی مواد غذایی در سایه بحران‌های منطقه‌ای
بر اساس گزارش منتشرشده در نشنال‌نیوز، قیمت جهانی مواد غذایی در ماه سپتامبر نیز به روند افزایشی خود ادامه داده است. محدودیت‌های لجستیکی در منطقه دریای سیاه در پی تداوم جنگ اوکراین و همچنین ابهام درباره وضعیت عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز، از عوامل مؤثر بر این افزایش عنوان شده‌اند.
افزایش هزینه سوخت، کود‌های شیمیایی و حمل‌ونقل دریایی نیز فشار مضاعفی بر بازار جهانی مواد غذایی وارد کرده است. شاخص قیمت مواد غذایی سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) در ماه سپتامبر به‌طور متوسط به ۱۳۶ واحد رسید که نسبت به ماه آگوست ۲ واحد معادل ۱.۵ درصد افزایش نشان می‌دهد.
همچنین شاخص قیمت گروه محصولات زراعی شامل غلات، روغن‌های گیاهی و شکر در مقایسه با ماه قبل افزایش یافته و شاخص کلی قیمت مواد غذایی نیز نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۵.۸ درصد رشد کرده است.
منابع جایگزین نمی‌توانند کمبود کود را جبران کنند
اگرچه ظهور تأمین‌کنندگان جایگزین تا اندازه‌ای از فشار بر بازار جهانی کود‌های شیمیایی کاسته است، اما تحلیلگران معتقدند این منابع ظرفیت کافی برای جبران کامل کسری عرضه را ندارند.
راجیو پاندی، تحلیلگر ارشد شرکت ریستاد انرژی، تأکید کرده است که منابع جایگزین نمی‌توانند شکاف ایجادشده در عرضه جهانی را به‌طور کامل پر کنند و حتی در صورت افزایش عرضه از این مسیرها، تأمین کود مورد نیاز بازار با هزینه بیشتری همراه خواهد بود.
مجموع این تحولات نشان می‌دهد بحران تردد دریایی در خلیج فارس، فراتر از یک اختلال تجاری منطقه‌ای است و می‌تواند به یکی از عوامل اثرگذار بر هزینه تولید محصولات کشاورزی، قیمت مواد غذایی و امنیت غذایی جهان در ماه‌های آینده تبدیل شود.