طلا از دل جنگ
به گزارش ایده روز، روزی خودش در مسیر المپیاد قدم گذاشت؛ سال ۱۳۹۴ مدال طلای المپیاد کشوری فیزیک را به دست آورد و پس از مدتی، در المپیاد جهانی فیزیک در سوئیس، با مدال نقره به خانه برگشت. حالا سال‌ها بعد، در جایگاه سرپرست تیم، مسیر دیگری را دنبال می‌کند؛ همراهی با نسلی که توانست در المپیاد جهانی نجوم و اخترفیزیک، هر پنج مدال طلا را برای ایران به ارمغان بیاورد. موفقیتی که فقط به رنگ مدال‌ها خلاصه نمی‌شود؛ از رتبه‌های اول تا سوم جهان گرفته تا کسب جوایز برتر انفرادی، همه از حضوری کم‌سابقه حکایت دارند. اما این موفقیت فقط روایت پنج مدال طلا نیست؛ روایت تلاشی است که در روزهای خاص و شرایط جنگی کشور نیز متوقف نشد. «جام‌جم آنلاین» به صورت اختصاصی با سید محمد حسین شریفی کلهرودی، سرپرست تیم ملی المپیاد نجوم و اختر فیزیک ایران به گفت و گو نشسته است. با شریفی درباره دشواری‌های آماده‌سازی تیم در روزهای جنگ، رکورد تاریخی و ضرورت ساختن مسیری روشن برای آینده نخبگان کشور صحبت کردیم.
با توجه به اینکه آموزش و آماده‌سازی اعضای تیم در شرایط خاص و هم‌زمان با جنگ تحمیلی انجام می‌شد، چقدر تلاش کردید محیطی آرام و به دور از تنش برای دانش‌آموزان فراهم کنید؟
تمام تلاش ما این بود که کلاس‌ها به‌صورت حضوری برگزار شود. دوره آمادگی تیم با برگزاری کلاس‌های حضوری آغاز شد و این روند تا اسفندماه، هم‌زمان با شروع جنگ تحمیلی، ادامه داشت. با آغاز جنگ، کلاس‌ها را به‌صورت آنلاین برگزار کردیم. تقریبا دو هفته وقفه داشتیم، اما پس از آن، آموزش‌ها را به‌صورت مجازی از سر گرفتیم. در طول این دوره، گاهی هنگام برگزاری کلاس‌ها بمباران اتفاق می‌افتاد و صدای انفجار به گوش می‌رسید. در چنین شرایطی، معمولا چند دقیقه به کلاس وقفه می‌دادیم تا سروصدا فروکش کند و بچه‌ها کمی آرامش پیدا کنند؛ سپس کلاس را ادامه می‌دادیم. با وجود این شرایط، تلاش می‌کردیم کلاس‌ها تعطیل نشوند و روند آماده‌سازی تیم ادامه پیدا کند.
با توجه به شرایط خاص کشور، دغدغه‌های اعضای تیم چه بود؟
نمی‌توان انکار کرد که جنگ فشارهای مختلفی بر بچه‌ها وارد می‌کرد و بر ابعاد گوناگون زندگی و روند آماده‌سازی آن‌ها تأثیر می‌گذاشت. برای مثال، با بسته‌شدن سفارتخانه‌ها، مسئله دریافت ویزا برای حضور در المپیاد جهانی مطرح بود. از طرف دیگر، مشخص نبود که پروازها برقرار خواهند بود یا نه. در روزهای پایانی دوره آمادگی، زمانی که به موعد سفرمان در ابتدای مهرماه نزدیک می‌شدیم، نگرانی درباره وضعیت پروازها نیز به دغدغه‌های بچه‌ها اضافه شده بود. در نهایت، مجبور شدیم پروازی به مقصد استانبول تهیه کنیم و از آنجا به بانکوک برویم. پس از توقفی حدودا دوساعته در بانکوک، راهی ویتنام شدیم. این مسیر طولانی و شرایط سفر، هم در رفت و هم در برگشت، بچه‌ها را بسیار اذیت کرد. از طرفی بخش قابل‌توجهی از فرآیند آموزشی بچه‌ها و تبادل فایل‌ها، کتاب‌ها و منابع آموزشی از طریق تلگرام انجام می‌شود. وقتی تلگرام فیلتر است، ارتباط آن‌ها با استادان و حتی با یکدیگر مختل می‌شود. بچه‌ها به استفاده از این بستر عادت کرده‌اند و به همین دلیل، فیلترینگ تلگرام برایشان مشکل‌ساز است. مسئله دیگر، فیلترینگ یوتیوب است. حجم زیادی از محتوای آموزشی مرتبط با فیزیک، نجوم و حوزه‌های مرتبط در این پلتفرم وجود دارد و بچه‌ها به این منابع دسترسی مستقیم ندارند.
تیم ایران در این رقابت به افتخارات متعددی دست یافت. در این خصوص هم توضیح می‌دهید؟
به‌طور جدی می‌توان گفت نتیجه‌ای که تیم المپیاد نجوم و اخترفیزیک ایران امسال کسب کرد، بهترین نتیجه در تاریخ حضور ایران در این المپیاد بوده است. هر پنج دانش‌آموز تیم موفق به کسب مدال طلا شدند و رتبه‌های اول، دوم و سوم جهان نیز به اعضای تیم ایران رسید. علاوه بر این، تمام جوایز فردی را هم کسب کردیم. هیربد فودازی جایزه بهترین عملکرد کلی را دریافت کرد و همچنین برنده جایزه ویژه بهترین عملکرد در بخش نظری شد. حسین معصومی نیز جایزه ویژه بهترین عملکرد در بخش عملی، شامل تحلیل داده و رصد، را به دست آورد. ارشیا میرشمسی هم رتبه سوم کل را کسب کرد. از این نظر، می‌توان گفت امسال پرافتخارترین تیم تاریخ المپیاد نجوم و اخترفیزیک ایران را در اختیار داشتیم؛ دستاوردی کم‌سابقه در تمام دوره‌هایی که ایران در این مسابقات شرکت کرده است. در سایر المپیادها نیز موفقیت‌های قابل‌توجهی داشتیم. به‌طور مشخص، در المپیاد فیزیک امسال توانستیم سه مدال طلا کسب کنیم که این تعداد در حدود ۱۵ سال اخیر بی‌سابقه بوده است.
شما به‌عنوان مجموعه‌ای فعال در حوزه نخبگان، چه برنامه‌ای برای بهره‌گیری از ظرفیت این دانش‌آموزان در آینده، به‌ویژه در بخش‌های اجرایی و مشورتی کشور، دارید؟
ما در حال حاضر نیز در باشگاه دانش‌پژوهان جوان از مدال‌آوران سال‌های گذشته استفاده می‌کنیم. این افراد به‌عنوان معلم و طراح سؤال با مجموعه همکاری می‌کنند و در سال‌های آینده نیز می‌توان از آن‌ها به‌عنوان سرپرستان جدید تیم‌های المپیاد بهره گرفت. همچنین این دانش‌آموزان می‌توانند در مدارسی که المپیاد برگزار می‌کنند، به تدریس بپردازند و نسل بعدی دانش‌آموزان را تربیت کنند. البته این‌ها حداقل استفاده‌ای است که می‌توانیم از ظرفیت این نخبگان داشته باشیم. حالت ایده‌آل آن است که بتوانیم آن‌ها را جذب بخش‌های صنعتی و فناورانه کشور کنیم و شرایطی فراهم آوریم تا در مجموعه‌هایی مانند سازمان فضایی ایران و دیگر سازمان‌هایی که پروژه‌های مهم ملی را در حوزه صنعت و فناوری پیش می‌برند، فعالیت کنند و بتوانند در داخل کشور به فعالیت علمی و تخصصی خود ادامه دهند. دانش‌آموزانی که در رشته‌هایی مانند ریاضی، فیزیک و نجوم فعالیت المپیادی داشته‌اند، درک عمیق و مناسبی از علوم پایه پیدا کرده‌اند. اگر این افراد وارد حوزه صنعت و فعالیت‌های کاربردی شوند، می‌توانند بسیار موفق عمل کنند و دستاوردها و نوآوری‌های جدیدی برای کشور به ارمغان بیاورند. معمولا افرادی که از پایه علمی قوی در علوم پایه برخوردارند، پس از ورود به حوزه‌های صنعتی نیز می‌توانند نوآوری‌هایی ایجاد کنند که فراتر از توانمندی‌های افرادی باشد که صرفا آموزش‌های مهندسی دیده‌اند. بنابراین، حالت ایده‌آل برای ما این است که بتوانیم این نخبگان را در بخش‌های مهم صنعتی و حوزه‌های کاربردی کشور جذب کنیم. با این حال، اگر امکان تحقق این هدف فراهم نشود، دست‌کم می‌توانیم از ظرفیت آن‌ها در باشگاه دانش‌پژوهان جوان و مدارس استفاده کنیم تا به تدریس و تربیت نسل جدید دانش‌آموزان مستعد بپردازند.
روند انتخاب این افراد چگونه است و چه سازوکاری برای به‌کارگیری آن‌ها وجود دارد؟
افرادی که مدال المپیاد کسب می‌کنند، می‌توانند در ادامه در مدارس مشغول به کار شوند یا با باشگاه دانش‌پژوهان جوان همکاری کنند. البته انتخاب این مسیر تا حد زیادی به خود افراد بستگی دارد. حتی افرادی که سابقه المپیادی ندارند و از مسیر کنکور وارد دانشگاه شده‌اند نیز، در صورت تمایل و فراهم بودن شرایط جذب، می‌توانند در حوزه‌های مختلف فناوری و صنعت فعالیت کنند. بنابراین، موضوع فقط به انتخاب خود دانش‌آموزان محدود نمی‌شود؛ مسئله مهم‌تر این است که ما بتوانیم شرایط لازم را برای جذب و نگهداشت این افراد فراهم کنیم. معمولاً بسیاری از دانش‌آموزان نخبه ما دوره کارشناسی خود را در دانشگاه‌هایی مانند صنعتی شریف و دانشگاه تهران می‌گذرانند و پس از آن، برای ادامه تحصیل یا فعالیت حرفه‌ای از کشور خارج می‌شوند. ما باید تلاش کنیم زمینه جذب و ماندگاری آن‌ها را در داخل کشور فراهم کنیم و اگر هم به خارج از کشور رفتند، بتوانیم شرایط بازگشتشان را فراهم آوریم و دوباره از دانش و تخصص آن‌ها در مسیر پیشرفت کشور بهره ببریم.
