فجیره از مدار خارج شد | بازار جهانی نفت در آستانه یک شوک جدید!

به گزارش ایده روز، بر اساس گزارش‌های منتشرشده، مؤسسه اچ اف آی (HFI) مدعی شده است که پس از حمله موشکی به دو نفتکش، فعالیت بندر فجیره متوقف شده و روزانه حدود ۶ میلیون بشکه نفت از چرخه عرضه بازار حذف خواهد شد. هرچند این ادعا هنوز به صورت مستقل از سوی منابع رسمی بین‌المللی تأیید نشده، اما حتی احتمال اختلال در این بندر نیز برای ایجاد شوک روانی در بازارهای جهانی کافی است.

در واقع اگر توقف فعالیت فجیره ادامه پیدا کند، پیامدهای آن تنها به کاهش صادرات نفت امارات محدود نخواهد بود. افزایش قیمت جهانی نفت، رشد هزینه حمل‌ونقل و بیمه دریایی، تشدید نگرانی‌ها درباره امنیت انرژی، فشار بر اقتصاد امارات و افزایش نوسان در بازارهای مالی، تنها بخشی از تبعات اقتصادی چنین رخدادی خواهد بود. در واقع، اهمیت فجیره به اندازه‌ای است که هرگونه اختلال در آن می‌تواند از یک حادثه محلی، به بحرانی با ابعاد جهانی در بازار انرژی تبدیل شود.

چرا تعطیلی فجیره مهم است؟

برخلاف اغلب بنادر نفتی کشورهای عربی که در داخل خلیج فارس قرار دارند، فجیره تنها بندر بزرگ امارات در ساحل دریای عمان و خارج از تنگه هرمز است. همین ویژگی باعث شده طی دو دهه گذشته میلیاردها دلار برای تبدیل آن به یکی از مهم‌ترین مراکز تجارت انرژی جهان سرمایه‌گذاری شود.

امارات برای کاهش وابستگی خود به تنگه هرمز، خط لوله ابوظبی– فجیره را احداث کرد؛ خط لوله‌ای که امکان انتقال میلیون‌ها بشکه نفت خام را بدون عبور از تنگه هرمز فراهم می‌کند. بنابراین برنامه امارات این بود که حتی اگر عبور نفتکش‌ها از هرمز مشکل مواجه شود، صادرات نفت را از طریق فجیره ادامه دهد.

به همین دلیل امارات فجیره را در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین پایانه‌های صادرات نفت، سوخت‌رسانی کشتی‌ها، ذخیره‌سازی فرآورده‌های نفتی و خدمات لجستیکی منطقه تبدیل کرده است.

شوک به قیمت نفت

اگر فعالیت این بندر برای مدت قابل توجهی متوقف شود، نخستین اثر آن کاهش عرضه واقعی نفت در بازار جهانی خواهد بود.بازار نفت طی سال‌های اخیر با مازاد عرضه گسترده مواجه نبوده و حذف چند میلیون بشکه در روز می‌تواند تعادل عرضه و تقاضا را به سرعت برهم بزند. در چنین شرایطی معامله‌گران معمولاً پیش از آنکه کمبود واقعی رخ دهد، قیمت‌ها را افزایش می‌دهند.به همین دلیل حتی چند روز اختلال نیز می‌تواند قیمت نفت برنت و وست‌تگزاس را با جهش قابل توجهی روبه‌رو کند.

کارشناسان معتقدند واکنش بازار بیش از آنکه به میزان واقعی کاهش عرضه وابسته باشد، به ارزیابی معامله‌گران از ریسک‌های ژئوپلیتیکی بستگی دارد. بر این اساس، اگر اختلال در فعالیت بندر فجیره ظرف چند روز برطرف شود، احتمال افزایش ۳ تا ۸ درصدی قیمت نفت دور از انتظار نیست. اما در صورت تداوم حملات، تشدید ناامنی دریایی و اختلال در تردد نفتکش‌ها، نفت می‌تواند وارد یک روند صعودی پرشتاب شود و حتی به محدوده ۹۰ تا ۱۱۰ دلار در هر بشکه نیز نزدیک شود. تجربه حمله به تأسیسات آرامکوی عربستان در سال ۲۰۱۹ و همچنین آغاز جنگ روسیه و اوکراین نشان داده است که در بازار نفت، گاهی ترس از اختلال در عرضه، به اندازه خود اختلال بر قیمت‌ها اثرگذار است.

افزایش هزینه حمل‌ونقل دریایی

فجیره یکی از بزرگ‌ترین مراکز سوخت‌رسانی به کشتی‌ها در جهان محسوب می‌شود.

هزاران کشتی تجاری و نفتکش سالانه در این بندر سوخت‌گیری می‌کنند. توقف فعالیت آن به معنای انتقال عملیات سوخت‌رسانی به بنادر دیگر، افزایش زمان سفر کشتی‌ها و بالا رفتن هزینه حمل‌ونقل دریایی خواهد بود.این موضوع تنها بازار نفت را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد بلکه هزینه حمل کالا در بسیاری از مسیرهای تجاری آسیا، اروپا و آفریقا را نیز افزایش می‌دهد.

جهش نرخ بیمه نفتکش‌ها

هرگونه حمله به نفتکش‌ها یا زیرساخت‌های انرژی، شرکت‌های بیمه را نسبت به منطقه خلیج فارس محتاط‌تر می‌کند.در چنین شرایطی حق بیمه کشتی‌های عبوری افزایش یافته و برخی شرکت‌های کشتیرانی نیز ممکن است از ورود به منطقه خودداری کنند یا مسیرهای طولانی‌تر را انتخاب کنند.این افزایش هزینه در نهایت خود را در قیمت نهایی نفت و حتی قیمت کالاهای وارداتی بسیاری از کشورها نشان خواهد داد.

فشار بر اقتصاد امارات

اقتصاد امارات طی سال‌های اخیر تلاش کرده وابستگی خود را از درآمد نفتی صرف به خدمات لجستیکی، تجارت و حمل‌ونقل دریایی منتقل کند.فجیره یکی از مهم‌ترین ستون‌های این راهبرد است. توقف فعالیت این بندر می‌تواند درآمدهای بندری، خدمات دریایی، ذخیره‌سازی نفت، سوخت‌رسانی کشتی‌ها و صنایع وابسته را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.همچنین سرمایه‌گذاران خارجی نسبت به امنیت سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های انرژی منطقه حساس‌تر خواهند شد.

پیام راهبردی که ایران به امارات فرستاد

شاید مهم‌ترین پیام اقتصادی این رویداد آن باشد که حتی زیرساخت‌هایی که برای دور زدن تنگه هرمز طراحی شده‌اند نیز در برابر تنش‌های نظامی مصون نیستند.امارات طی سال‌های گذشته تلاش کرده بود با سرمایه‌گذاری در بندر فجیره، وابستگی صادرات نفت خود را به تنگه هرمز کاهش دهد؛ اما اگر این بندر نیز با اختلال جدی روبه‌رو شود، بخش مهمی از این مزیت راهبردی زیر سؤال خواهد رفت.