محیط‌بانان در خط مقدم حفاظت از طبیعت؛ با دست خالی و مسئولیت سنگین
به گزارش جام‌جم آنلاین، هشتم آبان، روز ملی محیط‌بان، فرصتی برای توجه به شغلی است که حفاظت از حیات‌وحش، زیستگاه‌ها و منابع طبیعی کشور به تلاش شبانه‌روزی فعالان آن گره خورده است.
محیط‌بانان در مناطق کوهستانی، بیابانی و حفاظت‌شده، علاوه بر مقابله با شکار غیرمجاز و تخریب طبیعت، گاهی جان خود را نیز در معرض خطر قرار می‌دهند. با این حال، کمبود نیروی انسانی، فرسودگی تجهیزات و خودرو‌ها و دشواری‌های قانونی و معیشتی، از جمله چالش‌های این شغل است. حمایت از محیط بانان، زمینه حفاظت مؤثرتر از سرمایه‌های طبیعی کشور را فراهم می‌کند. در این رابطه با دو محیط‌بان از استان‌های لرستان و سمنان گفت‌و‌گو کرده‌ایم.
دلفانی: حمایت قضایی از محیط بانان ضروری است
قاسم دلفانی، فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان لرستان با بیش از ۲۵ سال سابقه فعالیت در حوزه محیط‌بانی، بخش عمده دوران خدمت خود را در مناطق حفاظت‌شده استان لرستان گذرانده است.
او در مناطق سفیدکوه خرم‌آباد، اشترانکوه، سفیدکوه ازنا، قالی‌کوه و شاداب‌کوه فعالیت داشته است. او از سال ۱۳۹۷ تاکنون، به‌جز یک دوره کوتاه، در مسئولیت فرماندهی یگان حفاظت محیط زیست استان لرستان فعالیت می‌کند.
دلفانی با اشاره به حضور میدانی خود در مأموریت‌های محیط بانان گفت: حتی در جایگاه فرمانده یگان حفاظت نیز خودم را یک محیط‌بان می‌دانم و در گشت‌زنی، پایش مناطق، حضور شبانه در ارتفاعات، سرشماری حیات‌وحش و برخورد با شکارچیان غیرمجاز، همراه همکارانم هستم.
وی افزود: علاقه به این شغل باعث شده است در هر جایگاهی که قرار دارم، وظایف محیط بانی را دنبال کنم. در این مدت، همکاران ما کشفیات قابل‌توجهی در زمینه سلاح‌های جنگی، سلاح‌های غیرمجاز و حتی سلاح‌های دارای مجوز داشته‌اند که عملکرد قابل‌توجهی در مقابله با تخلفات شکار و صید محسوب می‌شود.
درگیری با متخلفان و ضرورت حمایت قضایی
فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان لرستان با اشاره به خطر‌های مأموریت‌های محیط‌بانان بیان کرد: ورود سلاح و ابزار‌هایی که موجب تخریب محیط زیست می‌شوند، به مناطق تحت مدیریت ممنوع است؛ اما هنگام مواجهه با افراد مسلح، محیط‌بان نمی‌داند با چه کسی روبه‌روست و احتمال دارد فرد متخلف، مجرم فراری یا شخصی باشد که در برابر مأموران مقاومت کند.
وی ادامه داد: محیط بانان در چنین شرایطی با خطر درگیری و حتی تیراندازی مواجه‌اند و پس از دستگیری متخلف نیز ممکن است برای اثبات موضوع در مراجع قضایی با مشکلاتی روبه‌رو شوند. در برخی موارد، اثبات تخلف به شهادت افراد حاضر در صحنه نیاز دارد؛ در حالی که ممکن است شاهدان از شکارچیان باشند و حاضر به شهادت به نفع محیط‌بان نشوند.
دلفانی تأکید کرد: محیط‌بانان دوره ضابطان دادگستری را گذرانده‌اند و باید در انجام وظایف خود از حمایت قضایی مؤثرتری برخوردار باشند. این حمایت، حتی در شرایطی که تجهیزات کافی در اختیار نداریم، می‌تواند به انجام بهتر مأموریت‌ها کمک کند.
کمبود نیرو و تجهیزات؛ مانع حفاظت مؤثر
دلفانی کمبود نیروی انسانی را یکی از مهم‌ترین مشکلات یگان حفاظت محیط زیست لرستان دانست و گفت: اگر تعداد نیرو‌ها به حداقل استاندارد سازمانی نزدیک شود، بسیاری از مشکلات کاهش می‌یابد. وقتی چند محیط‌بان در یک مأموریت حضور داشته باشند، احتمال درگیری و تیراندازی از سوی شکارچیان غیرمجاز نیز کمتر می‌شود.
وی افزود: استفاده از دوربین‌های نصب‌شده روی لباس، تجهیزات نوین و پهپاد از نیاز‌های جدی محیط‌بانان است و تأمین این امکانات می‌تواند امنیت نیرو‌ها و کیفیت حفاظت از مناطق را افزایش دهد.
حفاظت شبانه‌روزی از گونه‌های منحصر‌به‌فرد لرستان
فرمانده یگان حفاظت محیط زیست لرستان با اشاره به اهمیت حفاظت از گونه‌های خاص استان، از سمندر لرستانی و غار ماهی کور به‌عنوان گونه‌های شاخص نام برد.
وی گفت: برای حفاظت از سمندر لرستانی در منطقه حفاظت‌شده شاداب‌کوه، به‌ویژه از اسفند تا فروردین، پاسگاه‌های سیار و کانکس‌های حفاظتی مستقر می‌کنیم و محیط‌بانان به‌صورت شبانه‌روزی در منطقه حضور دارند تا از قاچاق و تخلفات جلوگیری کنند.
دلفانی ادامه داد: در زیستگاه غار ماهی کور نیز پاسگاه محیط بانی مستقر است و نیرو‌ها به‌طور مستمر گشت‌زنی می‌کنند. در کنار این اقدامات، اطلاع‌رسانی و آموزش مردم درباره اهمیت حفاظت از محیط زیست نیز نقش مؤثری در کاهش تخلفات دارد.
لهردی: حفاظت از طبیعت با کمبود نیرو دشوار است
مهدی لهردی، فرمانده یگان حفاظت محیط‌زیست استان سمنان که از سال ۱۳۸۸ در حوزه محیط‌بانی فعالیت دارد، حدود ۱۶ سال از دوران خدمت خود را در پارک ملی کویر گذرانده است. او حفاظت از حیات‌وحش، زیستگاه‌ها، تنوع زیستی، آب و خاک را از وظایف اصلی محیط بانان می‌داند و معتقد است این شغل، مسئولیتی در قبال نسل‌های آینده است.
لهردی با اشاره به کمبود نیروی اجرایی در مناطق تحت مدیریت محیط زیست گفت: اگر استاندارد حفاظتی را در نظر بگیریم، به‌ازای هر هزار هکتار باید یک محیط‌بان داشته باشیم، اما در عمل چنین تناسبی وجود ندارد.
وی افزود: حدود ۱۸ درصد مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست در استان سمنان قرار دارد، اما تنها ۱۱۰ نیروی اجرایی در سطح استان فعالیت می‌کنند. در پارک ملی کویر، با وسعت حدود ۴۴۲ هزار هکتار، تنها ۱۰ نیروی اجرایی حضور دارند، در حالی که چارت سازمانی این منطقه ۶۵ نفر است و دو پاسگاه محیط بانی آن تعطیل شده‌اند.
فرمانده یگان حفاظت محیط‌زیست استان سمنان ادامه داد: در مجموعه حفاظتی توران نیز حدود ۲۸ نیروی اجرایی مسئول حفاظت از محدوده‌ای به وسعت یک میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار هستند. این کمبود نیرو، انجام مأموریت‌های حفاظتی را دشوار کرده است.
وی با اشاره به فرسودگی ناوگان خودرویی و موتوری سازمان گفت: خودرو‌های موجود برای انجام مأموریت در کوهستان، کویر و سایر زیستگاه‌ها پاسخ‌گوی نیاز‌ها نیستند. موتورسیکلت‌های سازمان نیز بار‌ها تعمیر اساسی شده‌اند و با توجه به هزینه‌های نگهداری، تأمین تجهیزات موردنیاز به یکی از دغدغه‌های جدی محیط بانان تبدیل شده است.
حفاظت از یوز آسیایی نیازمند همکاری دستگاه‌هاست
لهردی با اشاره به اهمیت استان سمنان در حفاظت از یوز آسیایی بیان کرد: این استان از زیستگاه‌های مهم یوز در کشور است و شهرستان شاهرود و منطقه توران در این زمینه اهمیت ویژه‌ای دارند.
وی افزود: در مسیر جاده عباس‌آباد به میامی، حدود ۵۰ کیلومتر فنس‌کشی انجام شده و اقداماتی مانند نورپردازی و کاهش سرعت خودرو‌ها نیز با همکاری پلیس راهور در دستور کار قرار گرفته است. در سال‌های گذشته، ۱۳ یوز بر اثر تصادف جاده‌ای در این مسیر تلف شده‌اند.
فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان سمنان تأکید کرد: حفاظت از یوز آسیایی نباید تنها وظیفه سازمان محیط‌زیست تلقی شود. دستگاه‌های مسئول در حوزه راه و حمل‌ونقل نیز باید وظایف خود را انجام دهند؛ زیرا حفاظت از این گونه به همکاری بین‌بخشی و تأمین اعتبار نیاز دارد.
دوربین لباس؛ ابزاری برای مستندسازی مأموریت‌ها
لهردی با اشاره به مشکلات محیط بانان هنگام مواجهه با شکارچیان و متخلفان گفت: محیط‌بانان تابع قوانین حمل و به‌کارگیری سلاح هستند، اما در مناطق کوهستانی، جنگلی و کویری ممکن است درگیری‌هایی رخ دهد که اثبات جزئیات آن، حتی در شرایط دفاع از خود، دشوار باشد.
وی افزود: تجهیز لباس محیط بانان به دوربین می‌تواند به ثبت اتفاقات و مستندسازی نحوه برخورد با متخلفان کمک کند. البته تأمین این تجهیزات به اعتبارات و بودجه سازمان وابسته است.
حقوق و مزایای محیط بانان باید متناسب با مسئولیتشان باشد
فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان سمنان، افزایش نیروی انسانی و بهبود حقوق و مزایا را از مهم‌ترین مطالبات محیط‌بانان دانست و گفت: وضعیت استخدامی و جایگاه شغلی محیط‌بانان به روشنی مشخص نیست؛ در حالی که وضعیت و مزایای شغلی آنان باید شفاف باشد.
وی ادامه داد: محیط بانان شیفت‌های طولانی و مأموریت‌های دشواری دارند و گاهی ۱۵ شبانه‌روز از خانواده دور هستند. با وجود این شرایط، دریافتی آنان با میزان مسئولیت، سختی کار و مخاطرات شغلی تناسب کافی ندارد.
لهردی تأکید کرد: افزایش نیرو در مناطق حفاظت‌شده و بهبود حقوق و مزایا می‌تواند انگیزه و بهره‌وری محیط‌بانان را افزایش دهد و زمینه حفاظت بهتر از سرمایه‌های طبیعی کشور را فراهم کند.