وای بر کم‌فروش و دروغ‌فروش
ایده روز: وانت‌های میوه‌فروش دوره‌گرد در بسیاری از جاده‌ها، خیابان‌ها و محله‌های شهر به بخشی از زندگی روزمره مردم تبدیل شده‌اند، اما در کنار فروشندگان منصفی که با رعایت حقوق مشتری کسب درآمد می‌کنند، رفتار برخی از این واحد‌های سیار به معضلی برای شهروندان تبدیل شده‌است. از قیمت‌گذاری فریبنده و تبلیغات گمراه‌کننده گرفته تا کم‌فروشی و استفاده از شیوه‌هایی که اعتماد خریدار را خدشه‌دار می‌کند، پرسش اینجاست که چه نهادی مسئول نظارت بر عملکرد این فروشندگان است؟
یکی از شگرد‌هایی که شهروندان از آن گلایه دارند، درج قیمت‌هایی مبهم و گمراه‌کننده روی تابلوی وانت‌هاست. برای مثال، فروشنده‌ای روی بار پرتقال عدد درشت «۳۰» را درج می‌کند، عددی که در نگاه نخست این تصور را ایجاد می‌کند که قیمت هر کیلو پرتقال ۳۰ هزار تومان است. رهگذری که با دیدن این قیمت توقف می‌کند، پس از خرید متوجه می‌شود فروشنده مدعی است این مبلغ برای نیم‌کیلو بوده و قیمت واقعی هر کیلو دو برابر رقم اعلام شده‌است. اعتراض خریدار نیز معمولاً با اشاره فروشنده به عبارت بسیار‌ریزی پاسخ داده می‌شود که زیر عدد بزرگ نوشته شده‌است: «نیم‌کیلو ۳۰ هزار تومان!»
این شیوه قیمت‌گذاری، حتی اگر فروشنده از نظر خود عبارت کوچکی برای توضیح قیمت درج کرده‌باشد، مصداق روشن گمراه کردن مشتری است. قیمت باید به شکلی شفاف، خوانا و بدون نیاز به حدس و تفسیر اعلام شود. فروشنده‌ای که قصد فریب ندارد، چرا باید قیمت را به گونه‌ای نمایش دهد که مشتری در نگاه اول برداشت دیگری از آن داشته‌باشد؟
از دروغ‌فروشی تا کم‌فروشی
شکایت دیگر شهروندان، کم‌فروشی برخی وانت‌های میوه‌فروش است. مشتری دو کیلو پیاز یا میوه خریداری می‌کند، اما پس از وزن کردن آن در مغازه یا محل دیگری متوجه می‌شود مقدار واقعی کمتر از وزن اعلام شده‌است. برای نمونه، دو کیلو محصول خریداری‌شده گاهی به یک کیلو و نیم هم نمی‌رسد. البته این موضوع درباره همه فروشندگان سیار صدق نمی‌کند و برای اثبات تخلف هر فروشنده باید بازرسی و توزین دقیق انجام شود، اما تکرار چنین گلایه‌هایی نشان می‌دهد نظارت بر ترازو‌ها و شیوه فروش این واحد‌ها نباید به حال خود رها شود.
مسئول نظارت کیست؟
مسئله اصلی، بلاتکلیفی در نظارت بر فعالیت وانت‌های دوره‌گرد است. سازمان میادین میوه و تره‌بار، شهرداری‌ها، دستگاه‌های نظارتی و نهاد‌های مسئول کنترل بازار، هر کدام چه سهمی در ساماندهی این فعالیت دارند؟ شهروندی که با تخلف مواجه می‌شود باید به کجا مراجعه و چه نهادی موظف است شکایت او را پیگیری کند؟ سال‌هاست بخشی از مردم از قیمت‌گذاری فریبنده، کم‌فروشی و نبود نظارت مؤثر گلایه دارند، اما استمرار این وضعیت، این تصور را تقویت می‌کند که تخلف در فضای شهری هزینه چندانی برای متخلف ندارد. مسئولان شهری و دستگاه‌های نظارتی باید به این پرسش پاسخ دهند؛ آیا قرار است هر فروشنده‌ای بدون ضابطه مشخص، هر قیمتی را به هر شکلی اعلام کند و با هر وزنی که خواست محصول بفروشد؟
اعتماد عمومی را با تخلف‌های کوچک نابود نکنیم
شاید کم‌فروشی نیم‌کیلو پیاز یا فریب مشتری با یک تابلوی قیمت در نگاه اول تخلفی کوچک به نظر برسد، اما تکرار همین رفتارهاست که سرمایه اجتماعی را فرسوده می‌کند. وقتی شهروند در خرید‌های روزمره نیز احساس ناامنی و بی‌اعتمادی داشته باشد، آسیب آن فراتر از چند هزار تومان زیان مالی است.
آقای مسئول! شما که هر روز از کنار این وانت‌ها عبور می‌کنید، سهم نظارتی خود را کجا انجام می‌دهید؟ چرا باید شهروند برای اطمینان از قیمت و وزن یک خرید ساده، ناچار به چند بار سؤال کردن و دوباره وزن کردن کالا باشد؟
ساماندهی وانت‌های دوره‌گرد به معنای حذف کسب‌وکار‌های کوچک نیست، بلکه به معنای حمایت از فروشنده منصف و برخورد با متخلف است. مردم حق دارند کالای خود را با قیمت شفاف و وزن واقعی بخرند. نظارت بر این حق ساده، آزمونی برای جدیت مدیریت شهری و دستگاه‌های مسئول در صیانت از اعتماد عمومی است.