وقتی «خطای انسانی» دیگر پاسخگوی مرگ مسافران نیست
در کمتر از ۳۰ ساعت، دو برخورد مرگبار در حوالی شهر مشکات جان ۱۴ انسان را گرفت؛ تصادفهایی هولناک که پیکرهای سوخته، خودروهای درهمپیچیده و خانوادههای ویران بر جای گذاشتند. با این حال، آنچه موج خشم اهالی منطقه را از سطح سوگواری به مطالبهگری کشاند، واکنش سریع مقامات محلی راهداری استان اصفهان بود: ارجاع فوری علت فاجعه به «خطای انسانی و سبقت غیرمجاز».
پاسخی کلیشهای و تکراری که این بار سد سکوت را شکست. امام جمعه شهر مشکات با صدور بیانیهای، روایت رسمی دستگاههای اجرایی را به چالش کشید و خط بطلانی بر رویکرد مقصرانگاری قربانیان کشید.
غلامرضا پهلوانی در بیانیه خود تأکید کرد: «ایمنی جاده را نمیتوان صرفاً با مقصر دانستن راننده تأمین کرد. خطای انسانی پایان بررسی نیست؛ بلکه آغاز آن است.» او با استناد به مبانی نوین مهندسی راه تصریح کرد که طراحی زیرساخت استاندارد باید از تبدیل یک اشتباه انسانی زودگذر به فاجعهای مرگبار جلوگیری کند.
این بحران تنها محصول کمبود بودجه مزمن پروژههای عمرانی در ایران نیست، بلکه ریشه در تصمیمی بحثبرانگیز دارد که ماههاست اعتراض مردم بومی را برانگیخته است: کاهش عرض آسفالت در جریان بازسازیهای اخیر محور کاشان–مشکات. امام جمعه مشکات در بیانیه خود دست بر روی همین زخم باز گذاشت و پرسید: «عرض آسفالت پیش از بهسازی چقدر بوده و اکنون به چه میزان رسیده است؟ مستندات کارشناسی و مطالعات ایمنی این تغییر کجاست و چه کسی مسئولیت کاهش حریم فرار اضطراری خودروها را میپذیرد؟»
گزارشهای محلی از شهرها و روستاهای حاشیه این محور—از مشکات و سنسن گرفته تا نوشآباد و آبشیرین—تصویری نگرانکننده از مسیری با کمبود شانه راه، فقدان روشنایی استاندارد، آسفالت ناهموار و فقدان حفاظهای ایمنی میانی ترسیم میکنند؛ جادهای که با وجود ترافیک سنگین ترانزیتی و محلی، سالهاست در انتظار اجرای پروژه دوباندهسازی معطل مانده است. بیانیه اعتراضی مشکات از این تعلل دیرینه با عنوان احتمال «ترک فعل» دستگاههای اجرایی نام برده و خواستار ورود نهادهای نظارتی، تشکیل کمیته حقیقتیاب مستقل و تعیین جدول زمانی شفاف برای احداث باند دوم شده است.
تراژدی جاده قدیم قم کاشان تجسم شکافی عمیق میان شهروندانی است که هزینه تصمیمهای مدیریتی را با جان خود میپردازند و مدیرانی که در پناه بیانیههای اداری، گناه را بر گردن سرعت و سبقت میاندازند. تقلیل سوانح جادهای ایران—که سالانه حدود ۲۰ هزار قربانی میگیرد—به بیاحتیاطی مسافران، چشم بستن بر سالها بیتوجهی ساختاری به زیرساختهاست.
پیام مردم مشکات و متن این بیانیه روشن است: تا زمانی که متولیان راه در برابر کاهش عرض معبر، نبود علائم هشداردهنده و بلاتکلیفی پروژههای ایمنسازی پاسخگو نباشند، هر سانحه تازه نه یک اتفاق تصادفی، بلکه نتیجه یک چرخه غفلت ساختاری تلقی خواهد شد؛ چرخهای که هر بار جاده را به قربانگاهی برای مسافران بدل میکند.
