ایتالیا چگونه ایتالیا شد؟/ روایتی روشن از یک تاریخ پیچیده
به گزارش خبرگزاری ایده روز به نقل از ایبنا – طاهره مهری: کتاب «تاریخ فشردهی ایتالیا» تالیف کریستوفر دوگان با ترجمه مرجان رضایی از سوی نشر مرکز منتشر شد. کشور ایتالیا در جنوب اروپا واقع شده که پایتخت آن شهر رم است. این کشور از شبهجزیره ایتالیا و دو جزیره سیسیل و ساردِنی در دریای مدیترانه تشکیل شده است. ایتالیا با شش کشور سوئیس، اسلوونی، اتریش، فرانسه، سنمارینو و واتیکان همسایه است. از نظر وسعت این کشور کمی بزرگتر از سه کشور بریتانیا، هلند و بلژیک است. دو رشتهکوه آلپ و آپنین، رشتهکوههای اصلی ایتالیا هستند. در شمال ایتالیا، رشتهکوههای آلپ، ایتالیا را از کشورهای اروپایی فرانسه، سوئیس، اسلوونی و اتریش جدا کرده است.
ایتالیا از زمان شکلگیریاش در سال ۱۸۶۱ تلاش کرده نظام سیاسی کارآمد و حس هویت ملی مطمئنی به وجود آورد. کتاب «تاریخ فشردهی ایتالیا» که از دوران سقوط امپراتوری روم در غرب تا امروز را دربرمیگیرد، توجه خاصی به دشواریهایی دارد که ایتالیا در دو قرن اخیر برای شکل دادن به یک دولت-ملت با آن مواجه بوده است.
کریستوفر دوگان (۲۰۱۵-۱۹۵۷) مولف کتاب «تاریخ فشردهی ایتالیا» متخصص برجسته تاریخ معاصر ایتالیا بود. او در شهر کوچکی به نام پتسوود در نزدیکی لندن متولد شد. علاقه او به ایتالیا از نوجوانیاش آغاز شد و پیش از ورود به دانشگاه در سفری طولانی با موتورسیکلتش تمام این کشور را درنوردید. سپس وارد کالج مرتون دانشگاه آکسفورد و در ۱۹۷۹ با درجه ممتاز در رشته تاریخ فارغالتحصیل شد و پس از آن یک سال در ایتالیا زندگی کرد. او دکترای تاریخ خود را در سال ۱۹۸۵ از دانشگاه آکسفورد گرفت.
از ۱۹۸۷ به تدریس در دانشگاه ردینگ پرداخت و در ۲۰۰۲ استاد تمام تاریخ معاصر ایتالیا در این دانشگاه شد. تز دکترای او با عنوان فاشیسم و مافیا در ۱۹۸۹ تبدیل به کتاب شد و انتشارش او را به شهرتی جهانی رساند. سپس به اتفاق استادش دنیس مکاسمیت ایتالیاشناس نامدار و موزز فینلی کتاب «تاریخ سیسیل» را نوشت (۱۹۸۶). کتاب حاضر، تاریخ فشرده ایتالیا، پرخوانندهترین اثرش را در ۱۹۹۵ منتشر کرد.
اثر دیگرش قدرت سرنوشت، تاریخ ایتالیا از ۱۷۹۶ (۲۰۰۷) بود که پس از ترجمه و انتشار در ایتالیا در ۲۰۰۸ سروصدای زیادی برپا کرد و در همان سال رئیسجمهور ایتالیا جورجو ناپولیتانو نشان کمنداتوره (معادل شوالیه) را به او اهدا کرد.
کتاب «تاریخ فشردهی ایتالیا» در دوازده فصل به شرح تولید ناخالص داخلی در ایتالیا در ۱۹۸۸-۱۸۶۱، مهاجرت از اروپا به سوی کشورهای غیراروپایی، جمعیت ایتالیا ۱۸۰۰-۱۵۵۰، راهآهن ۱۹۰۰-۱۸۴۰، شاخصهای جمعیتشناختی ۱۹۸۸-۱۸۶۰، جمعیت شهرهای اصلی ایتالیا ۱۹۸۰-۱۸۰۰، ایتالیا در ۱۸۶۱: تفاوت میان مناطق مختلف، تجارت خارجی ایتالیا، رشد متوسط سالانه تولید ناخالص داخلی، جمعیت و تولید سرانه ۱۹۱۳-۱۸۹۶، دانشجویان دانشگاهها، استفاده از خودروهای شخصی ۱۹۸۷-۱۹۱۴ و تولید ناخالص داخلی سرانه ۱۹۸۸-۱۸۷۰ میپردازد.
نویسنده در مقدمه کتاب «تاریخ فشردهی ایتالیا» با بیان این نکته که اگر اندیشه ایتالیا در میان اهل قلم بهشدت شکوفا شد، این شکوفایی، چه در قرون وسطی و چه پس از آن، مرهون تفکرات ایتالیاییهای مقیم خارج و تبعیدیهاست. نوشت: «شاید هیچ منطقه دیگری از اروپا در طی قرون این همه مهاجر نپرورانده باشد، تا حدی به این دلیل که جمعیت شبهجزیره همیشه از منابع در دست آن بیشتر بود و تا حدی هم به این دلیل که مجازات معمول برای دردسرسازان سیاسی تبعید درازمدت بود. ناپلیها و سیسیلیها، اهالی پیهمونته و ونیزیها، تحت تاثیر نوستالژی و برای نخستین بار در کنار هم، توانستند اختلافاتشان را فراموش کنند و جامعهای خیالی تشکیل دهند که همگی به آن تعلق داشتند. در تبعید بود که برونتو لاتینی، استاد علم بدیع در قرن سیزدهم به این نتیجه رسید که «ایتالیا کشور بهتری از فرانسه است»؛ پترارکا در دوران زندگی در آوینیون عشق شدیدش را به «ایتالیا» کشف کرد و شیفتگی ماتزینی به آرمان یکپارچگی ایتالیا در سی سال زندگیاش در حومه لندن زنده ماند.
اگرچه حس «ایتالیایی بودن» بیشتر در اثر تماس با جهان خارج برانگیخته میشد، برخی پسزمینههای فرهنگی هم در آن بیتاثیر نبود، دستکم از قرون وسطی به بعد. دانته شاکی بود که در روزگارش در ایتالیا بیش از هزار زبان رایج بوده؛ اما این واقعیت هم هست که تجار، سربازان مزدور، صنعتگران، راهبان و گدایان از این سو به آن سوی شبهجزیره میرفتند و قاعدتا بدون دشواری حرف خود را حالی میکردند. شکلگیری یک زبان ادبی مشترک از قرن چهاردهم، براساس زبان نوشتاری توسکانی، به تحصیلکردگان کمک کرد به هم بپیوندند؛ در حالی که دستاوردهای هنری و فکری رنسانس و ثروت عظیم دولت-شهرها به بسیاری از ایتالیاییها حس تمایز و برتری بخشید. ماتئو باندلو، نویسنده قرن شانزدهم، با اشاره به دستاوردهای سیاحانی چون کریستف کلمب و آمریگو وسپوچی گفت: «از بام تا شام میشنویم که دنیای جدید را اسپانیاییها و پرتغالیها کشف کردهاند، در حالی که این ما ایتالیاییها بودیم که راه را به آنها نشان دادیم.»
نویسنده در ادامه در قسمتی دیگر از کتاب با اشاره به این نکته که رونق تاریخنویسی در ایتالیای دوران رنسانس در قرن هفدهم کاهش یافت و هیچکس سعی نکرد راه گودیچاردینی را دنبال کند و تاریخ منسجمی برای شبهجزیره بنویسد، نوشت: «اما با شکلگیری جنبش فکری روشنگری در قرن هجدهم، وضع تغییر یافت. اینک در میان تحصیلکردگان این حس به وجود آمد که حکومتهای متعدد ایتالیا از بقیه اروپا عقب ماندهاند و این حس در کنار علاقه جدید به مسائل اقتصادی و اجتماعی، بار دیگر نویسندگان را ترغیب کرد تا شبهجزیره را به مثابه یک واحد مشخص ببینند. مهمترین اثر تاریخی این دوران به نام Antiquitates Italicae Medii Aevi» در (۴۲- ۱۷۳۸) به قلم لوودویکو آنتونیو موراتوری توانست دیدی یکپارچه از ایتالیای قرون وسطی به دست دهد. او با رها کردن چارچوب متداول روایت سیاسی و درعوض تمرکز بر مقولههای گستردهای چون قانون، تجارت و جنگاوری توانست به این دستاورد برسد.»
درکل کتاب «تاریخ فشردهی ایتالیا» اگرچه ادعای جامعیت ندارد اما بررسی مختصر و روشنی از تحولات این شبهجزیره از زمان رومیان به بعد ارائه میدهد.
در پایانِ کتاب گزیده کتابشناسی آثار منتشر شده پس از سال ۱۹۷۰ به زبان انگلیسی قرار گرفته است. این کتابشناسی موضوعاتی همچون جغرافیا، زبان و ادبیات، سرشت ملی، ایتالیای قرون وسطا (تا حدود سال ۱۳۰۰)، ایتالیا در دوران رنسانس، ایتالیای اوایل دوران نوین (ح -۱۸۰۰ ح ۱۵۵۰)، ایتالیای نوین (از حدود ۱۸۰۰)، ایتالیا در دوران احیا (۱۸۰۰-۱۸۷۰)، ایتالیا ۱۸۷۰-۱۹۱۸، ایتالیا ۱۹۴۵ تا حال را دربردارد. نمایه پایان کتاب نیز راهنمای خوبی برای خوانندگان علاقهمند به منظور دستیابی به اطلاعات ریز به شمار میرود. نشر مرکز مجموعهای از تاریخهای فشرده کشورهای مختلف را منتشر کرده است.
کتاب «تاریخ فشردهی ایتالیا» تالیف کریستوفر دوگان و ترجمه مرجان رضایی با ۴۰۰ صفحه و شمارگان ۷۰۰ نسخه از سوی نشر مرکز به بازار کتاب آمده است.
۲۵۹
