خطر بازگشت آمریکا و ایران به جنگی تمامعیار شدت گرفته است
در داخل دولت دونالد ترامپ، مقامهای آمریکایی نگرانی خود را از این موضوع ابراز میکنند که ایران در «مراحل پیشرفته» برنامهریزی برای حمله به مقامهای آمریکایی قرار دارد.
در فاصلهای بیش از ۶ هزار مایل، به نظر میرسد ایرانیها متقاعد شدهاند که واشنگتن و رژیم صهیونیستی در حال آماده شدن برای آغاز سومین حمله گسترده خود طی ۱۶ ماه گذشته هستند؛ حملهای که میتواند آخرین تلاش برای وادار کردن ایران به تسلیم در برابر خواستههای آمریکا باشد.
درگیری در خاورمیانه وارد مرحله تازهای شده است؛ مرحلهای که در آن مجموعهای درهمتنیده از عوامل، از تقویمهای سیاسی در ایالات متحده و اسرائیل گرفته تا احتمال تلاش همه طرفها برای یافتن بهانهای جهت اقدام، سطح تنش و خطر را بهشدت افزایش داده است.
چند دیپلمات و کارشناس مستقل خاطرنشان کردهاند که جنگها میتوانند به همین شکل به درگیریهایی تمامعیار تبدیل شوند. یکی از مقامهای ارشد اروپایی گفت اگر اطلاعاتی که ایالات متحده این هفته افشا کرده درست باشد و ایران واقعاً برنامههای معتبری برای حمله به آمریکاییها در داخل و خارج از خاک آمریکا داشته باشد، حتی یک گلوله که به نظر برسد مقام آمریکاییای را هدف گرفته است، میتواند آتش یک بحران گسترده را شعلهور کند.
این واقعیت که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، و ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در آستانه انتخابات سرنوشتسازی قرار دارند که میتواند توازن قدرت را بهطور چشمگیری تغییر دهد، بر پیچیدگی محاسباتی که همه طرفها انجام میدهند، میافزاید.
حتی اگر نتانیاهو روز سهشنبه شکست بخورد، ممکن است تصمیم بگیرد آخرین حملهای را انجام دهد که به باور او جانشینش برای اجرای آن تردید خواهد کرد. به همین ترتیب، ترامپ که میداند این جنگ حتی در میان سرسختترین حامیانش نیز تا چه اندازه نامحبوب است، ممکن است بخواهد نشان دهد که دستکم در زمینه اختیاراتش بهعنوان فرمانده کل نیروهای مسلح، قدرت و اقتدار او همچنان پابرجاست و کاهش نیافته است.
همچنین، همانند دیگر مقاطع خطرناک در تاریخ جهان ــ از جمله بحران موشکی کوبا و تصمیم به حمله به عراق ــ اطلاعات ناقص یا نادرست، یا صرفاً ناتوانی در درک انگیزههای واقعی طرف مقابل، میتواند پیامدهایی مرگبار به دنبال داشته باشد. تجربه عراق نیز هشداری دیگر در این زمینه است—تجربهای که نشان میدهد چگونه میتوان از اطلاعات گزینشی بهعنوان بهانهای واقعی برای اقدام نظامی استفاده کرد.
مقامهای آمریکایی میگویند تمرکز آنها بر بخشهایی از جدیدترین اطلاعات است که حاکی از احتمال تلاش ایرانیها برای کشتن سفرای آمریکا در خاورمیانه و مقامهای آمریکایی در داخل خاک ایالات متحده است.
ترامپ گفته است که در فاصله ۱۰ روز مانده به انتخابات میاندورهای، حملهای انجام نخواهد داد؛ اما در عین حال تلویحاً اشاره کرده است که پس از آن، دیگر هیچ احتمالی را نمیتوان منتفی دانست.
مقامهای ارشد آمریکایی میگویند ترامپ در محافل خصوصی ظاهراً به انجام دور دیگری از حملات گسترده در داخل ایران تمایل دارد. به گفته یک مقام آگاه که مستقیماً از روند برنامهریزی اطلاع دارد، طرحهایی که فرماندهی مرکزی ایالات متحده تدوین کرده، فهرستی گستردهتر از اهداف بمباران را در بر میگیرد؛ از جمله زیرساختهای انرژی و دیگر تأسیساتی که برای اقتصاد ایران حیاتی هستند.
در روزهای اخیر، یکی از مقامهای ارشد ایران در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که کشورش برای مقابله با دشمنان خود از طریق حملات غافلگیرکننده آماده میشود و در این زمینه «هیچ خط قرمزی» وجود نخواهد داشت.
افزایش تهدید
مقامهای آمریکایی و متحدان اروپایی آنها گفتهاند که نگرانیهای اطلاعاتی درباره حملات احتمالی طی هفتههای اخیر افزایش یافته است؛ این روند پس از آن شدت گرفت که طرحی منتسب به ایران برای حمله به یک پایگاه نظامی در بریتانیا که ارتش آمریکا از آن استفاده میکند، شناسایی شد. تهران قویاً این اتهام را رد کرده است.
به گفته مقامات، اطلاعاتی که توسط مقامات ارشد مورد بررسی قرار گرفت، شامل طرحریزی ایران برای چگونگی واکنش به حمله احتمالی ایالات متحده یا اسرائیل — از طریق کارزاری برای ترور — و همچنین سایر حملاتی بود که تهران ممکن است در تلافی حملات پیشین آمریکا انجام دهد.
اطلاعات مربوط به این طرحها همچنان در بالاترین سطح محرمانگی قرار دارد و به همین دلیل، ارزیابی آن دشوار است. پیش از آنکه هشدار جی کلیتون، مدیر اطلاعات ملی آمریکا، روز جمعه علنی شود، تنها ارشدترین قانونگذاران آمریکایی، یعنی اعضای گروه موسوم به «گروه هشت»، در جریان این اطلاعات قرار گرفته بودند. برخی مقامات از اینکه چرا مسئولان دولت ترامپ این نامه را منتشر کردند — آن هم در حالی که میدانستند نمیتوانند با ارائه شواهد مربوط به توطئههای مشخص، ادعای خود را اثبات کنند — دچار حیرت شدهاند.
فاصله میان آنچه ترامپ و بیشتر مشاورانش بهصورت علنی درباره جنگ میگویند و اطلاعاتی که دریافت میکنند، بسیار زیاد است. نه تیم کاخ سفید و نه مقامهای ارشد پنتاگون، طی چند ماه گذشته هیچ جلسه توجیهی درباره این درگیری برگزار نکردهاند. رئیسجمهور ترجیح میدهد اطلاعات را در حلقهای بسیار محدود نگه دارد، اما این رویکرد صرفاً خطرات را افزایش داده است.
با این حال، جوهره یافتههای اطلاعاتی این است که چندین طرح ایران از مرحله ابراز تمایل و قصد، به سمت مرحله اجرا پیش رفتهاند. همچنین، یک مقام غربی واکنش آمریکا را با واکنش این کشور به هشدارهای مربوط به تهدیدهای ایران برای حمله به نیروهای آمریکایی و بمبافکنهای مستقر در پایگاه نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا، موسوم به «آر اِیاِف فیرفورد»، در جنوب انگلستان، در اوایل همین ماه مقایسه کرد. در پی این هشدارها، ۱۲ فروند بمبافکن بی-۱ نیروی هوایی آمریکا از این پایگاه خارج شدند. مقامهای ایرانی نیز اعلام کردند که اگر این بمبافکنها بازگردند، این اقدام بهمنزله نشانهای از قریبالوقوع بودن حمله تلقی خواهد شد.
ترامپ روز شنبه در گفتوگو با خبرنگاران هیچ اظهارنظری درباره این اطلاعات نکرد، اما گفت که بهزودی تصمیم خواهد گرفت آیا بار دیگر دست به اقدام نظامی میزند یا خیر. او بهطور منظم درباره اطلاعات جدید توجیه شده است؛ اطلاعاتی که به گفته برخی مقامها، جدیتر از هرگونه هشدار دیگری از زمان آغاز جنگ مورد توجه قرار گرفتهاند.
یک مقام مسئول گفت شواهدی وجود دارد که نشان میدهد ایرانیها عواملی در داخل ایالات متحده دارند که «صرفاً تبعه ایران نیستند». اما حتی اگر ایرانیها در حال طراحی حملاتی از داخل ایالات متحده باشند، مشخص نیست که آیا واقعاً قادر به انجام چنین کاری هستند یا خیر. تهران این اتهامات رو قویاً رد کرده است.
